Árið 2018 / Munur og mynd

Munur og mynd er sýning á völdum munum sem safnið setti upp haustið 2018. Sýningastjórn var í höndum Jóns Sigurpálssonar fyrrverandi forstöðumanns safnsins sem valdi nokkra muni úr safnkostinum sem er mikill og fjölbreyttur. Munirnir sem valdir voru eiga það sammerkt að eiga sér sína sögu og ekki síður sögu persónanna sem eru á bak við munina. Sýningin er hugsuð sem upphaf að sýningaröð í framtíðinni sem unnin verður með skráningarvinnu muna safnsins í átaki næstu ára.

Vöxtur og viðgangur Ísafjarðar byggðist öðru fremur upp á verkun og útflutningi saltfisks og voru stór landsvæði á eyrinni lögð undir fiskreiti á sumrin á ofanverðri 19. öld og öndverðri 20.

Yfir sumarið sóttu karlmenn aflann á haf út en konur börn og gamalmenni verkuðu hann í landi. Þegar búið var að landa fiskinum tóku vöskunarkonurnar við honum, snyrtu og hreinsuðu burtu hnakkablóð og himnudrógu. Síðan var fiskurinn þveginn vandlega með stráburstum. Loks var hann skolaður áður en hann var fluttur á reitana til söltunar.

Á reitunum tóku saltararnir við fiskinum, hlóðu honum upp í stæður og söltuðu. Þannig var hann geymdur í u.þ.b. 2 vikur uns breiðslan hófst, en hún fór fram á sólríkum eða þurrum dögum. Þá var fiskurinn borinn út á reitana og hann breiddur á grjót eða lágar trégrindur. Á kvöldin var honum aftur hlaðið í stakk og segldúkur breiddur yfir til varnar gegn rigningu.

Þegar líða tók á sumarið var farið að huga að endanlegum frágangi saltfisksins til útflutnings. Byrjað var á að kanna hversu þurr hann var orðinn.

Ef fiskinum var haldið móti sólu með annarri hendi og greina mátti fingur hinnar handarinnar í gegnum hnakkann taldist hann fullþurr. Eins ef hann hélst beinn þegar tekið var í sporðinn og honum haldið láréttum. Að þurrkun lokinni var fiskurinn fluttur í hús og honum staflað eftir stærðum í málfisk, millifisk og smáfisk síðan var honum skipað út í kaupskipin sem fluttu hann á erlenda markaði.

Spánverjar og Portúgalir voru helstu kaupendurnir, en Spánarmarkaður lokaðist þegar borgarastíðið braust út þar í landi árið 1936. Varð það verulegt áfall fyrir fiskvinnsluna í landinu en þess var þó ekki langt að bíða að ný aðferð, hraðfrystingin, ryddi sér til rúms og yrði aðal vinnsluaðferð fisks á Íslandi