byggdasafn-vestfjardar

Sumri hallar og opnunartími styttist

Wed, 02 Sep 2026 10:29:04 GMT

Styttri opnunartími í september

Nú er sumri farið að halla og opnunartími safnsins að styttast. Næsta mánuðinn er hann svohljóðandi:

1.9. - 16.9.

Opið frá klukkan 9-15

17.9. - 1.10.

Opið frá klukkan 11-15.

Á skipadögum er safnið opið lengur en almenn vetrarlokun tekur við eftir 1. október.

Opnun sýningar í Krambúðinni 2026

Fri, 26 Jun 2026 10:37:32 GMT

Fjölmenni mætti í Krambúðina í Neðstakaupstað þann 1. maí en þá var opnuð sýningin Umvafin sem fjallar um Guðrúnu Vigfúsdóttur vefara og Húsmæðraskólann Ósk.

Fjölmenni mætti í Krambúðina í Neðstakaupstað þann 1. maí en þá var opnuð sýningin Umvafin sem fjallar um Guðrúnu Vigfúsdóttur vefara og Húsmæðraskólann Ósk. Byggðasafn Vestfjarða tók Krambúðina í sína vörslu á haustdögum 2025 en það eru fyrstu stórframkvæmdir Byggðasafnsins síðan Jónshús var byggt árið 2005. Jónshús var byggt sem geymsluhúsnæði á sínum tíma og við hliðina á átti að rísa glæsilegt skrifstofu- og sýningarrými sem bið hefur orðið á, svo ánægjulegt er að Krambúðin sé komin í gagnið.
Á sýningunni um Guðrúnu vefara má líta glæsilegan fatnað og nytjamuni sem ofnir voru á vefstofu hennar. Þar má einnig gægjast inn í sögu húsmæðraskólans og lítil leyndarmál stúlknanna sem námu þar. Frambjóðendur flestra flokka mættu á opnunina og var ánægjulegt að sjá áhuga þeirra á menningarsögu svæðisins sem er okkur öllum svo mikilvæg. Sigríður Júlía bæjarstýra hélt áhugavert og þarft erindi sem má lesa hér og Jóna Símonía forstöðukona Byggðasafnins opnaði sýninguna.

Fram til 15. Maí verður sýningin opin samkvæmt samkomulagi en eftir það tekur við hefðbundinn opnunartími safnsins frá kl 9-17.

Sýningarstjórinn í Krambúðinni er Sæbjörg Freyja Gísladóttir þjóðfræðingur, Þorsteinn Traustason sá um smíðar og aðstoð og sýningarskáparnir voru smíðaðir af Ístækni á Ísafirði. Að auki voru fengnir tveir forverðir til ráðgjafar um uppsetningu á textíl.

Loppumarkaður í Neðsta 2026

Fri, 26 Jun 2026 10:28:58 GMT

Komdu á Loppumarkað í Turnhúsinu!

Komdu á Loppumarkað í Turnhúsinu!
Hvenær? Þann 1. apríl (þetta er ekki grín)
Klukkan? KL 14-17
Af hverju? Því þarna verða til sölu munir úr Húsmæðraskólanum Ósk, bækur, bollar, dúkar, könnur og allskonar fallegt.
Til hvers? Því allur ágóði rennur til kaupa á hljóðbekk, sem við ætlum að hafa utandyra í Neðstakaupstað svo öll geti tyllt sér þar og hlustað á sögur og fróðleik

Það verður posi á staðnum, sjáumst!

Aðventan í Neðsta 2025

Thu, 25 Jun 2026 12:50:37 GMT

Ýmislegt um að vera

Nú líður óðum að jólaopnun á Byggðasafni Vestfjarða en forskot var tekið á sæluna þann 22. nóvember 2025 þegar safnvörðurinn okkar hún Alma opnaði Vélsmiðju Guðmundar J. Sigurðssonar á Þingeyri. Þar var boðið upp á heita og kalda drykki og smákökur, ásamt því að úrval úr jólabúðinni var til sölu og vel var tekið í viðburðinn af heimafólki.

Eins og alþjóð veit þá eru jólasveinarnir hvorki einn eða átta og alls ekki bara þrettán talsins og þess vegna ætla feðginin Dagrún Jónsdóttir og Jón Jónsson að koma í Turnhúsið föstudaginn 28. nóvember og segja áhugasömum frá gömlu íslensku jólafólunum eins og þau kalla fyrirlesturinn. Þar rifja þau upp næstum því gleymdar sögur, til dæmis þekkja flestir gamlar og ljótar sögur um Grýlu sem var hryllileg mannæta og jólasveinana sem forðum voru til vandræða hvar sem þeir komu. Sumir í fjölskyldunni eru samt að mestu gleymdir eins og fyrri eiginmenn Grýlu og jólasveinar eins og Lungnaskvettir, Flórsleikir eða Flotnös.

Sagt verður frá óhugnanlegum sögum og þjóðtrú um Grýlu og hennar hyski. Sumt af því hentar varla mjög ungum börnum eða viðkvæmum sálum en öll sem þora eru hjartanlega velkomin!

Þau feðgin gáfu einnig út bók um efnið núna fyrir jólin sem ber yfirskriftina Gömlu íslensku jólafólin: fróðleikur og ljótar sögur, og verða með hana með sér. Viðburðurinn er í boði Dress up games.

Í Neðstakaupstað er sú nýjung að árlega jólasýningin og Jólabúðin verða í Krambúðinni en safnið tók nýlega við vörslu hússins. Í Krambúðinni verður hægt að kaupa dýrindis varning og heitt súkkulaði helgarnar 13.-14. desember og 20.-21. desember, en auk þess verður opið fimmtudaginn 18. desember og jólabúðin verður opin frá 10-12 á Þorláksmessu. Ef fólk þyrstir sárlega í jólamuni utan þessa opnunartíma þá er alltaf hægt að finna starfsmann í Jónshúsi á morgnana og biðja um að fá að kíkja í Jólabúðina.

Skólahópar eru velkomnir á aðventunni eins og alltaf og kennarar eru beðnir um að panta fyrir hópana á byggdasafn@isafjordur.is

Það koma varla jól án þess að hlustað sé á huggulega jólatóna og í ár ætla Drumbar að syngja okkur inn í jólin með tvennum tónleikum í Turnhúsinu. Tónleikarnir verða þann 13. desember kl 14 og 16 og hægt verður að ylja sér við kaffi og kökur á meðan hlustað er á þá.

Eldsmiðjan í Landanum 2025

Thu, 25 Jun 2026 12:48:26 GMT

Herbert mætir í Landann

Margir vita að í Neðstakaupstað er eldsmiðja frá tímum skipasmíðastöðvar Marzellíusar Bernharðssonar en færri vita kannski að Landinn heimsótti smiðjuna í vor og fylgdist þar meðal annars með Herberti Snorrasyni smíða og segja frá smiðjunni. Hér er hlekkur á þáttinn sem er afar skemmtilegur og áhugaverður

Landinn - Spilari RÚV

Sólþurrkaður saltfiskur

Thu, 25 Jun 2026 12:46:42 GMT

2025

Þessa dagana erum við að þurrka saltfisk á reitinum við Turnhúsið þegar þurrt er í veðri. Á 19. öld varð saltfiskur aðal útflutningsafurð Íslendinga. Hann varð fljótlega undirstaða atvinnulífs á Ísafirði og langverðmætasta söluvara Ísafjarðarkaupmanna á erlendum mörkuðum allt fram yfir 1940, þegar freðfiskur leysti hann af hólmi. Vöxtur og viðgangur Ísafjarðar byggðist öðru fremur upp á verkun og útflutningi saltfisks og voru stór landsvæði á eyrinni lögð undir fiskreiti á sumrin á ofanverðri 19. öld og öndverðri þeirri 20.

Yfir sumarið sóttu karlmenn aflann á haf út en konur börn og gamalmenni verkuðu hann í landi. Þegar búið var að landa fiskinum tóku vöskunarkonurnar við honum, snyrtu og hreinsuðu burtu hnakkablóð og himnudrógu. Síðan var fiskurinn þveginn vandlega með stráburstum. Loks var hann skolaður áður en hann var fluttur á reitana til söltunar.

Á reitunum tóku saltararnir við fiskinum, hlóðu honum upp í stæður og söltuðu. Þannig var hann geymdur í u.þ.b. 2 vikur uns breiðslan hófst, en hún fór fram á sólríkum eða þurrum dögum. Þá var fiskurinn borinn út á reitana og hann breiddur á grjót eða lágar trégrindur. Á kvöldin var honum aftur hlaðið í stakk og segldúkur breiddur yfir til varnar gegn rigningu.

Þegar líða tók á sumarið var farið að huga að endanlegum frágangi saltfisksins til útflutnings. Byrjað var á að kanna hversu þurr hann var orðinn. Ef fiskinum var haldið móti sólu með annarri hendi og greina mátti fingur hinnar handarinnar í gegnum hnakkann taldist hann fullþurr. Eins ef hann hélst beinn þegar tekið var í sporðinn og honum haldið láréttum. Að þurrkun lokinni var fiskurinn fluttur í hús og honum staflað eftir stærðum í málfisk, millifisk og smáfisk síðan var honum skipað út í kaupskipin sem fluttu hann á erlenda markaði. Spánverjar og Portúgalir voru helstu kaupendurnir, en Spánarmarkaður lokaðist þegar borgarastíðið braust út þar í landi árið 1936. Varð það verulegt áfall fyrir fiskvinnsluna í landinu en þess var þó ekki langt að bíða að ný aðferð, hraðfrystingin, ryddi sér til rúms og yrði aðal vinnsluaðferð fisks á Íslandi.

Nýr starfskraftur í Smiðjunni 2025

Thu, 25 Jun 2026 12:42:59 GMT

Ókeypis fyrir börn og nemendur í Smiðjuna

Alma Sóley Önnudóttir Wolf hefur hafið störf í Vélsmiðju GJS á Þingeyri sem verður opin helgina 22.-24.8 og 27.8.-31.8. frá kl 10-14 alla dagana.
Við hvetjum kennara og skólahópa til að nýta tækifærið en ókeypis er fyrir nemendur á safnið.

Ef þessir tímar henta ekki hafið samband á byggdasafn@isafjordur.is

Vélsmiðjan er sú elsta starfandi á landsinu og nánast í sinni upprunalegu mynd. Full vinna hófst þar í janúar 1913 og vélsmiðjan varð fljótt þekkt fyrir vandaða og góða þjónustu. Á stríðsárunum þegar erfitt var að útvega varahluti voru steyptir þar varahlutir af öllum stærðum og gerðum, í erlend sem innlend skip. Einnig var smiðjan skóli í málmiðnum og þar var eftirsóknarvert að læra sökum þess hve fjölbreyttur smiðjureksturinn var. Þar lærðu menn logsuðu, rafsuðu, rennismíði, járnsmíði í eldsmiðju, málmsteypu og flest annað sem gert er í smiðju. Guðmundur J. Sigurðsson eignast smiðjuna að fullu árið 1927.

Smiðjan var í rekstri til ársins 1995 og er raunar enn unnið eftir atvikum við allskyns vélsmíðavinnu og málmsteypu.

Ísbjörninn er kominn aftur

Thu, 25 Jun 2026 12:41:13 GMT

Byggðasafn Vestfjarða hefur nú opnað sýninguna „Hvítabirnir í heimsókn.“

Byggðasafn Vestfjarða hefur nú opnað sýninguna „Hvítabirnir í heimsókn.“ Þessi einstaka sýning segir frá eftirminnilegum komum hvítabjarna til Íslands, með sérstakri áherslu á Vestfirði og Strandir. Á sýningunni má meðal annars sjá uppstoppaðan hvítabjörn og þar er að finna bækling með frekari fróðleik.

Sýningin var upphaflega opnuð í Sævangi árið 2022 og hefur síðan farið í ferðalag um Vestfirði. Hún er samstarfsverkefni nokkurra safna: Byggðasafns Vestfjarða , Sauðfjársetursins , Minjasafns Egils Ólafssonar á Hnjóti og Þjóðfræðistofu Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Ströndum .

Sýningin tekur nú við af sýningunni Sea girls.

Komdu og kynnstu hvítabjörnum betur – og tengslum þeirra við íslenska sögu.

Gleðilegt ár - árið 2023 hjá Byggðasafni Vestfjarða

Thu, 25 Jun 2026 12:38:56 GMT

Byggðasafn Vestfjarða óskar öllum gleðilegs árs og velfarnaðar á því nýja. Það var í mörg horn að líta á liðnu ári og víða komið við. Líkt og áður þá voru tiltektir ofarlega á baugi. Herbert Snorrason vann hjá safninu hluta af ári og fullkláraði gerð innra skráningakerfis á safninu sem nýtist við heildarskráningu á safneign.

Safnið fékk öndvegisstyrk úr aðalúthlutun safnasjóðs 2023 vegna endurskoðunar á grunnsýningu. Breytingar á grunnsýningu hafa verið í farvatninu í einhvern tíma og ýmsar tilfæringar því tengdu og margar hugmyndir færðar fram hvað hentar neðri hæð Turnhússins best þegar kemur að gestakomum og að safnið geti tekið á fjölbreyttum hópi safngesta. Slíkar ráðstafnir reynast nauðsynlegar til þess að geta bæði bætt aðgengi gesta og hanna rýmið fyrir þann fjölda sem kemur inn í húsið á sumrin. Saga svæðissins og einkenni byggðanna á Vestfjörðum fá pláss til þess að njóta sín betur í sögulegu flæði og fólki gefin kostur á að heyra um tíðaranda ákveðinna tímabila ef það hefur áhuga á að kynna sér sögu og svipi liðinna tíða betur.

Til þess að kynna sér nýjungar og stefnur safna fór starfsfólk safnsins í vettvangsferð til Danmerkur sem hafði fengist styrkur fyrir og heimsóttu söfn í Kaupmannahöfn. Farið var í opinbera heimsókn til Frilandsmuseet og kynnt sér starfið þar undir leiðsögn. Farið var í safnið í Amalienborg, Rosenborgarkastala og þjóðminjasafnið í Kaupmannahöfn sem státar af fjölbreyttu og innihaldsmiklu sýningarrými og skartar nýrri sýningu sem fjallar um tíma víkinga og farir þeirra á ókunnar slóðir. Þar var forvitnilegt og fróðlegt að kynna sér þá tækni sem notuð er til að miðla frásögnum og textum og eitthvað sem gæti komið að góðum notum í Turnhúsinu til miðlunnar.

Heimsóknum á safnið heldur áfram að fjölga í takt við komu fleiri skemmtiferðaskipa sem var söguleg hér á Ísafirði liðið ár. Gestakomur byrjuðu snemma í ár og opnunartímabilið lengdist í endann sömuleiðis. Það er afar ánægjulegt og með fámennum en góðum starfshópi gekk það vel að taka á móti næstum 150-200 manns nærri daglega en það má lítið útaf bregða bæði með starfsfólk og innviði safnsins. Það er von okkar að áfangastaðurinn Neðstikaupstaður fái yfirhalningu á næstu árum svo að bæði svæðinu og þeirri ríku sögu sem Ísafjörður og bæirnir hér í kring búa yfir sé sómi sýndur og prýði heim að sækja.

Tölu sýna að hátt í 17.000 manns hafi komið inn í Turnhúsið yfir háannatímabil sumarsins að undanskildum nú árlegum heimsókn frá leikskóladeildinni Tanga, árgöngum Grunnskólans á Ísafirði, Flateyri og Suðureyri en þau heimsóttu safnið í fyrsta sinn. Jólasýningin og opnunartími yfir aðventu var á dagskrá og segja grófar talningar að í það minnsta 200 bollar af súkkulaði hafi verið drukknir. Starfsfólk safnsins vill þakka Örnu mjólkurvinnslu, Nettó og stafsmönnum í áhaldahúsi Ísafjarðarbæjar fyrir veittan stuðning vegna jólasýningar. Það er dýrmætt að geta leitað til fyrirtækja í bænum til að geta staðið fyrir og gefið eins vel í samfélagslega viðburði. Ásamt grunnskólunum kom hópur frá Menntaskólanum á Ísafirði í heimsókn sem og nemendur og erlent rannsóknarfólk á vegum Háskólaseturs Vestfjarða til þess að að fræðast um safnið og svæðið.

Um mitt sumar byrjaði Magnús Alfreðsson smiður að vinna að því verki að lagfæra og styðja við grunninn á Turnhúsinu. Hann vann einnig að því að lagfæra Eljuna frá Nesi sem smíðuð var Í Grunnavík árið 1942 af bræðrunum Magnúsi og Sigurði Elíassonum. Eljan var síðan máluð í haust og er tilbúin til sjósetningar í ár. Úttekt var gerð á bátum í varðveislu safnsins og ástand hvers og eins metið eftir því. Nokkuð mikið þarf til af fjármagni til þess að fullunnt sé að sinna því viðhaldi og forvörslu sem bátarnir þurfa til hlýtar en eftir fremsta megni verða gerðar þær ráðstafnir sem þarf til þess að þeim sé sinnt sem fer eftir eins og áður er nefnt fjármagni og viðunandi aðstöðu en aðstöðuleysi og óvissa hefur mikil og slæm áhrif á vinnuna.

Afhendingar til safnsins á árinu voru þó nokkrar og færum við því fólki bestu þakkir fyrir að hugsa til safnsins og bæta safneignina. Munum í varðveislu safnsins má gjarnan fjölga t.d þeim sem koma og snerta daglegt lífi fólks, alþýðumenningu einhversskonar og því sem einkennir vestfirskt búsetulíf fyrr á tímum. Í sumar fór fram merkileg afhending þegar líkanið af síðutogararnum Ceasar H-226 var afhent safninu til varðveislu. Ingi Bjössi sem smíðað hefur listavel líkön af sögulegum togurum hafði hug á því að líkanið yrði selt og fór það svo að Vilhjálmur Ólafsson kom því til leiðar að átta fyrirtæki tóku sig til við að fjármagna kaupinn og úr varð að hann var afhentur safninu til sýningar um ókomna tíð. Ingi Bjössi hefur með smíði sinni á líkaninu ekki bara unnið að afbragðs handverki heldur líka haldið til haga sögunni sem fylgir strandi Ceasars og þeim náttúruspjöllum sem urðu þar af leiðandi.

Í haust var safnið nýtt undir kvikmyndatökur á mynd Snævars Sölva Sölvasonar, Snævar er fyrrum sumar starfsmaður safnsins og hefur raunheimurinn í Neðstakaupstað spinnst utan um hugmyndaheim hans í söguþráð myndarinnar Ljósvíkingar. Safnið, umhverfið í Neðsta og Ísafjörður fá að njóta sýn í þessu verki sem verður ánægjulegt að sjá á hvítatjaldinu þegar nær dregur hausti vonandi. Það var annað kvikmyndaverkefni sem safnið kom að en það voru lánaðir munir til kvikmyndar sem tekin var upp á vormánuðum á Ísafirði í gömlu Netagerðinni þar átti að búa til heim sem líktist hinu hefðbundna verstöðvalífi 19. aldar.

Að öðru þá kvaddi María Júlía Ísafjörð eftir langa legu í Ísafjarðarhöfn og bíða hennar nú endurbætur á Akureyri sem munu vonandi ganga vel. Farskóli safna og safnmanna var haldin í Hollandi í ár þar sem safnafólk heimsótti söfn í Amsterdam og frá Amsterdam ferðaðist safnafólk meðal annars til Utrecht, Den Haag, Rotterdam og Leiden svo eitthvað sé nefnt. Þar er safna flóran sannarlega rík, fjölbreytileg og mikið í lagt bæði fyrir starfsfólk og þá sem heimsækja söfnin. Það er ekki bara heimur upplifanna með tækjum og tólum fyrir gesti sem ber af heldur einnig aðstaða til þess að sinna safnastarfi og geta gert það með sóma. Í heimsóknunum bæði í Danmörku og Hollandi fengust margar og góðar hugmyndir og það má sannarlega bera von í brjósti og láta sig dreyma um bjarta safnaframtíð á Íslandi .Að lokum minnumst við öðlingsins og fyrrum forstöðumanns safnsins til margra ára Jóns Sigurpálssonar sem lést á árinu, blessuð sé minning hans sem er rík og sterk í anda hér í Neðsta.

Gleðilegt ár - Árið 2022 hjá Byggðasafni Vestfjarða

Thu, 25 Jun 2026 12:36:21 GMT

Árið 2022 er liðið og má segja að starfsemi Byggðasafnsins hafi gengið nokkuð vel fyrir sig á árinu.

Heil og sæl og gleðilegt ár. Árið 2022 er liðið og má segja að starfsemi Byggðasafnsins hafi gengið nokkuð vel fyrir sig á árinu. Tiltektir héldu áfram í varðveislu húsnæðum safnsins en oft var þó ekki fyrr búið að taka til en að svæðið hefur fyllst aftur af gripum, munum og minjum stórum sem smáum sem að hafa komið úr tímabundnum aðstöðum til varðveislu muna sem nú hafa verið tæmd.

Mikil aukning var á heimsóknum á safnið í ár og má telja um að 12000 manns hafi heimsótt Turnhúsið á liðnu ári. Þar munar um komu skemmtiferðaskipa og hópa á þeirra vegum og er sú starfsemi að hefjast á ný eftir heimsfaraldur. Sumarstarfsmenn í hluta og fullu starfi þetta sumarið voru þrír og voru þeir tveir í hefðbundum safnvörslu störfum og við yfirsetu. Að auki í vor naut safnið starfskrafta aðila í starfsendurhæfingu hjá VIRK sem var kærkomið. Var dagskráin frekar þétt þegar tók að líða á sumarið og aukning á skipakomum varð að veruleika. Turnhúsið var vel sótt af gestum skemmtiferðaskipa sem komu í skipulagaðar heimsóknir. Það bættist í fjölda heimsóknargesta úr gönguhópum sem taka að segja má öðruvísi snúning á eyrina og eru þær heimsóknir vel heppnaðar og velkomin viðbót við þá flóru sem fyrir er. Einnig var tekið á móti hópum frá Háskólasetrinu, íslensku nemum og loks skólahópar frá grunn- og leikskólum Ísafjarðarbæjar en þess má geta að allir árgangar nema einn á vegum Grunnskóla Ísafjarðar komu í heimsókn á safnið í aðdraganda jóla. Jólasýningin var á sínum stað og hlaut mikla aðsókn aðra og þriðju helgi í aðventu, einn laugardaginn þegar mest var fóru um 17 lítrar af súkkulaði úr húsi. Verður það að teljast nokkuð gott. Við uppsetningu jólasýningar fékk safnið sjónvarpsþáttinn Landann í heimsókn þar sem forstöðumaðurinn Jóna Símonía og sérfræðingur safnsins Finney Rakel ræddu við Gísla um jólahefðir og jólaskraut og safnið í Neðsta. Sjónvarpsþáttinn má sjá undir dagskrá ruv.is og var hann sýndur á fyrsta sunnudegi aðventu.

Sýningar sem settar voru upp á árinu eru á meðal annars - Verur á vappi, gagnvirk sýninging á vegum Freyju Rein og síðar 170 ára saga skipstjórnarnáms samstarfsverkefni Menntaskólans á Ísafirði, Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða, Háskólaseturs Vestfjarða og Byggðasafnsins að auki var sett upp sýning í Turnhúsinu sem var partur af Umhverfingu myndlistarsýningu en þar setti Rósa Sigrún Jónsdóttir upp sýninguna Til Hornstranda þar sem um var að ræða rýmisverk í nokkrum hlutum. Kristján Andri Guðjónsson afhenti fyrir hönd systkina safn sjókorta sem voru í eigu föður hans Guðjóns Arnars Kristjánssonar og var sett upp sýning af því tilefni sem gaf til kynna hvernig sjókortamælingar fóru fram fyrir tíma Lóran tækja. Haft var samband við safnið vegna kvikmyndatöku verkefnis sem mun eiga sér stað hér á Ísafirði árið 2023 en mun safnið verða til aðstoðar hvað varðar leikmuni og slíkt. Þau eru fjölbreytt og skemmtileg verkefnin sem safnið fær í hendur og á mismunandi vettvangi.

Ný stjórn Byggðasafnsins tók við eftir kosningar og kom Arna Lára Jónsdóttir bæjarstjóri fyrir hönd Ísafjarðar ný inn í stjórn en áfram sitja Jón Páll Hreinsson bæjarstjóri fyrir Bolungarvík og Bragi Þór Thoroddsen sveitarstjóri fyrir Súðavíkurhrepp. Þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar þá fékkst ekki starfskraftur á Þingeyri til að sinna yfirsetu í Vélsmiðjunni á Þingeyri það er vona að það verði breyting á komandi ári. Forstöðumaður safnsins sat alþjóðlega ráðstefnu ICOM í Prag þar sem ný safna skilgreining var samþykkt og starfsmenn fóru á Farskóla safna og safnmanna sem haldinn var á Hallormsstað nú í ár.

Forvörður kom og aðstoðaði við enn frekari skipulag, frágang og tiltekt sem mikil þörf er á. Er þetta þriðjasumarið sem að ráðist er í átaksverkefni yfir sumar. Voru færri hendur við tiltekt nú í ár en í fyrra en settur var fókus á að færa þá muni sem voru staðsettir í smiðjuhúsi yfir í varðveislu húsnæði til betri varðveislu skilyrða. Stór átak var í kjölfarið gert á geymslumálum í smiðjuhúsi og horfir til betri vegar en Smiðjan er í húsnæði sem þarfnast töluverða endurbóta ef því er ætlað að varðveita gripi til lengri tíma. Efri og neðri hæðin voru skipulagðar og fer brátt að líða að því að þær verði full klárar eftir mikla endurskipulagsvinnu.

Herbert Snorrason var einn af starfsmönnum safnsins í ár og fór í það verkefni að skoða og bera saman skráningar safnsins. Bjó hann til forrit til aðstoðar sem má kalla hálfgert innra kerfi á skráningu á munum safnsins. Þessi vinna er og verður mikil búbót fyrir það skráningarátak sem framundan er hjá safninu sem helst í hendur við þær breytingar og endurröðun á fyrstu og annarri hæð varðveislu húsnæðis.

Eftir að sumar opnunartímanum lauk var safnið þó nokkuð vel sótt þann tíma sem það hafði opið skemur frá 1.-15. september eða frá 11-15, eftir sumarlokun bar einnig á því að fólk spurðist fyrir um safnið í Upplýsingamiðstöðinni og var þá hægur leikur að opna fyrir áhugasama. Það má segja að með komu upplýsingamiðstöðvarinnar í húsið hafi opnað meira fyrir þann möguleika að hafa safnið opið lengur þar sem sýnileiki þess er meira áberandi en áður og gott fyrir heildarmynd svæðisins. Að öðru þá má nefna að afhendingar til safnsins í ár voru töluverðar. Vesturafl hafði samband ef til þeirra komu munir sem áttu erindi á safnið og er þeim færðar kærar þakkir fyrir. Þar ber helst að nefna, leikföng og almenna heimilismuni tengda við þjóðlíf síðustu aldar. Jólasýningin 2021 vakti eftirtekt og varð það til þess að í aðdraganda jóla 2022 komu margir með jólaskraut sem var í eigu skyldmenna frá fyrri hluta 20. aldar það sannarlega bætir upp heildarmynd jóla sýningarinnar og þakkar starfsfólk safnsins einnig þeim velunnurum sem hafa fært því muni til varðveislu.

Annars horfir vel til ársins 2023 þar sem vonandi næst heildarmynd á varðveislu húsnæðið þar sem það verður fullklárað og tilbúið til skráningar. Er það stór áfangi ef vel mun takast. Það stefnir í breytingar á grunnsýningu í Turnhúsi og verða kynningamál og textagerð einnig í fyrirrúmi og safnbúðin í stöðugri vinnslu það horfir einnig björtum augum til sumarsins þar sem von er á auknum ferðamannastraumi þar sem safnið og umhverfið hlýtur vonandi góðs af.

Opinber þýðingu nýrrar safnaskilgreiningar ICOM á íslensku 2022

Thu, 25 Jun 2026 12:32:55 GMT

Síðustu mánuði árið 2022 hefur Íslandsdeild ICOM unnið í þýðingu á nýrri safnaskilgreiningu sem var formlega samþykkt á þingi ICOM í Prag

Síðustu mánuði árið 2022 hefur Íslandsdeild ICOM unnið í þýðingu á nýrri safnaskilgreiningu sem var formlega samþykkt á þingi ICOM í Prag í ár. Hún var kynnt í dag, fullveldisdaginn og hljóðar svo:

Safn er varanleg stofnun, ekki rekin í hagnaðarskyni, sem þjónar samfélaginu með rannsóknum, söfnun, varðveislu, túlkun og miðlun á áþreifanlegri og óáþreifanlegri arfleifð. Söfn eru opin almenningi, aðgengileg og inngildandi og stuðla með því að fjölbreytileika og sjálfbærni. Í starfi sínu og virkum samskiptum við ólíka samfélagshópa hafa þau fagmennsku og siðferðileg gildi að leiðarljósi og bjóða upp á margvíslegar upplifanir í þágu menntunar, ánægju, ígrundunar og þekkingarauka.

Sýning 2022 - skipstjórnarnám á Vestfjörðum í 170 ár

Thu, 25 Jun 2026 12:30:13 GMT

Að sýningunni standa Menntaskólinn á Ísafirði - Fræðslumiðstöð Vestfjarða og Háskólasetur Vestfjarða ásamt Byggðasafni Vestfjarða

á Byggðasafni Vestfjarða verður opnuð sýning í Turnhúsinu þann 5. október 2022 kl 18:00 í tilefni 170 ára sögu skipstjórnarnáms á Vestfjörðum. Skipuleg kennsla skipstjórnarmanna hófst hér á landi upp úr miðri nítjándu öld á Ísafirði, og síðar á Flateyri en Torfi Halldórsson skipstjóri kenndi

Ört vaxandi þilskipaútgerð upp úr miðri 19. öldinni, gat nú sótt mun dýpra en íslenskir sjómenn höfðu gert á opnum bátum um aldaraðir. Menntaðir skipstjórnarmenn urðu því bráðnauðsynlegir við þessar nýju aðstæður.

Að undirlagi annars ungs skipstjóra og athafnamanns, Ásgeirs Ásgeirssonar, og ýmissa þilskipaeigenda, var Torfi fenginn til að veita skólanum forstöðu. Sjómannaskólinn var starfræktur á Ísafirði 1852-57 var fyrsti sjómannaskólinn á landinu og fyrsti starfsskóli landsins.

Að sýningunni standa Menntaskólinn á Ísafirði - Fræðslumiðstöð Vestfjarða og Háskólasetur Vestfjarða ásamt Byggðasafni Vestfjarða

Sumaropnun 2022

Thu, 25 Jun 2026 12:26:35 GMT

Fyrirhugaðar eru einhverjar breytingar á neðri hæð safnsins. Ísbirnirnir munu leggja land undir fót og taka þátt í sýningu á vegum Jóns Jónsonar

Senn líður að formlegri opnun á Byggðasafni Vestfjarða þetta árið. Tekið verður úr lás á mánudaginn 16. maí og verður opið alla daga frá kl. 10-17 fram til ágústloka. Safnið verður síðan opið frá kl. 11-15 fram í miðjan september eða allt þar til lokað verður formlega fyrir veturinn. Það er þó alltaf hægt að hafa samband við forstöðumann um aðrar opnanir utan hefðbundins opnunartíma og sjálfsagt að verða við beiðnum um slíkt.

Það hefur verið þó nokkur gangur á gestakomum í maíbyrjun, ferðafólk sem er snemma á ferðinni og skipakomur sem hafa verið með rólegasta móti síðastliðinn tvö ár hafa byrjað og gefa einhverja vísbendingar um að hér verði tíðar skipakomur með allri þeirri umferð sem fylgir um svæðið. Efri hæðin sem tók miklum breytingum sl. sumar hefur vakið athygli og er almenn ánægja með þá fjölbreyttu flóru sem þar ber fyrir augu.

Safnið var opið um páskana og var sett upp sýning með skíðavikuívafi og kenndi þar ýmissa grasa og fengust meðal annars að láni gallar og búningar til að gefa sýn hvernig fatnaður og aðbúnaður skíðaíþróttarinnar hefur breyst. Við færum þeim bestu þakkir fyrir sem lánuðu fatnað og aðra muni til sýningarinnar. Hönnun og uppsetning var í höndum Berglindar Bjarkar Sveinsdóttur og Örnu Dalrós Guðjónsdóttur.

Fyrirhugaðar eru einhverjar breytingar á neðri hæð safnsins. Ísbirnirnir munu leggja land undir fót og taka þátt í sýningu á vegum Jóns Jónsonar /Bjarndýra- samstarfið sem mun ferðast á Sauðfjársetrið á Ströndum, á Patreksfjörð og síðar hér á Ísafirði. Það pláss sem verður við brotthvarf þeirra tímabundið, verður nýtt í fjölbreytt sýningarhald en von er á að hægt verði að opna sýningu á sjómannadaginn en nánari upplýsingar munu berast um þann viðburð síðar.

Vinna og yfirferð á safnmunum hefur haldið áfram í vetur og framundan er stórátak í skráningarmálum safnins. Við yfirferð á munum hefur margt skemmtilegt komið í ljós, mónusúkkulaðiplata frá 8. áratug síðustu aldar, bismark brjóstsykursmolar í upprunalegum umbúðum frá Freyju, fatnaður, veski, buddur og pyngjur - lyklar og neftóbakshorn í tugatali. Allt þetta eru verðmætar handbærar heimildir um alþýðulíf fólks, handverk og framleiðsla sem eru áminning um hversu hraðar breytingarnar eru á umhverfi okkar og hversdagsleikanum. - Það vekur einmitt athygli á inntaki alþjóðlega safnadagsins sem verður núna 18. maí en þemað í ár er mikil er máttur safna. Söfn hafa mátt og getu til þess að breyta heiminum. Sem einstakir staðir til að uppgötvana fræða þau okkur jafnt um fortíðina og opna hug okkar gagnvart nýjum hugmyndum- sem hvort tveggja gerir okkur fært um að leggja grunn að framtíð. Frítt verður á safnið þann 18. maí n.k -

Fákur ÍS 5 2022

Thu, 25 Jun 2026 12:13:48 GMT

2021 var safninu gefið þetta líkan af hugmynd að stækkuðum bát, Fáki ÍS-5, sem var opinn vélbátur.

2021 var safninu gefið þetta líkan af hugmynd að stækkuðum bát, Fáki ÍS-5, sem var opinn vélbátur. Þann bát hafði Frímann Haraldsson á Horni smíðað árið 1930. Líkanið smíðaði Gunnar Albert Hannes Hilaríusson árið 1949. Gunnar var mikill áhugamaður um skipasmíðar og hafði hug á að læra þá iðn. Eftir andlát Gunnars árið 1950 var líkanið varðveitt en 67 árum síðar var komin á það viðhaldsþörf og sá tré- og handverkshús Markúsar Erlings Andersen á Akranesi um það.

Báturinn er einstaklega falleg smíði og ber handbragði smiðsins fagurt vitni. Gefandi er Hans Guðmundur Hilaríusson frá Hesteyri, bróðir Gunnars.

Af jólahérum 2021

Thu, 25 Jun 2026 12:11:47 GMT

Í lok árs 2021 fengum við skemmtilega afhendingu á safnið. Védís Geirsdóttir kom færandi hendi með jólaskraut frá eiginmanni sínum Rögnvaldi Óskarssyni.

Í lok árs 2021 fengum við skemmtilega afhendingu á safnið. Védís Geirsdóttir kom færandi hendi með jólaskraut frá eiginmanni sínum Rögnvaldi Óskarssyni. Um er að ræða jólatrésskraut úr gleri, tveir jólahérar sem festir voru á greinar með klemmu. Þeir höfðu verið í eigu Svanlaugar Daníelsdóttur frá Miðfirði í Húnavatnssýslu. Hún var uppeldissystir Bjargar Rögnavaldsdóttur sem bjó á Ísafirði og á hér afkomendur.

Hérarnir vöktu strax athygli okkar enda höfðum við ekki sé slíka áður og okkur lék forvitni á að vita uppruna þeirra. Við byrjuðum á að skoða bækur um þýskt jólatrésskraut en þó þar væru sannarlega jóla-hérar voru engir líkir þessum. Þá var það netið og þar fundum við uppruna héranna. Þeir voru framleiddir í Rússlandi á tíma Sovétríkjanna, að öllum líkindum milli 1950-1960. Það er áhugavert að skoða jólaskraut frá Sovétríkjunum en auk héra í ýmsum útgáfum er þar að finna geimfara, afa Frosta, kisur og ballerínur svo fátt eitt sé nefnt og svo auðvitað hinar hefðbundnu jólakúlur. Ef til vill var flutt inn jólaskraut frá Sovétríkjunum í skiptum fyrir síld?

Nýárskveðja 2022

Thu, 25 Jun 2026 12:09:57 GMT

Gleðilegt ár og bestu nýársóskir. Það má segja að von um að árið 2021 yrði farsælt framkvæmdaár hafi ræst hjá Byggðasafni Vestfjarða. Gerðar voru töluverðar breytingar í geymslu safnsins en sú endurskipulagning og skráningarvinna stendur enn yfir.

Gleðilegt ár og bestu nýársóskir. Það má segja að von um að árið 2021 yrði farsælt framkvæmdaár hafi ræst hjá Byggðasafni Vestfjarða. Gerðar voru töluverðar breytingar í geymslu safnsins en sú endurskipulagning og skráningarvinna stendur enn yfir. Með slíkri vinnu er ætlað að ná betri yfirsýn yfir safnkostinn, skrá, meta varðveislugildi og grisja, hlutir sem falla undir hefðbundið safnastarf. Safnið býr að góðum hópi fólks, vellunnurum sem leita til safnsins til þess að varðveita muni sem hafa verið lengi í þeirra fórum. Við þökkum þeim kærlega að hugsa til safnsins í þeim tilgangi. Það má benda á mikilvægi þess að hver einn sá hlutur sem hefur tengingu til vestfirskrar alþýðusögu hversu lítilll eða stór sem hann er, hefur gildi. Hlutir geta sagt sögur, gefa frásögninni dýpt og auka skilning á viðfangsefninu. Það er auðmagn í því að fræðast, fræðslan eflir andann og með öflugu safnastarfi er von um að söfn geti tekið margþættan þátt í daglegu lífi fólks hvort sem það kemur að dægradvöl, núvitund eða andlegri uppbyggingu. Söfn eru ekki bara geymsla. Þau eru sjónarhorn á fortíðina. Hvernig við viljum muna og hvað við viljum muna. Hvað færir okkur minningar og sögur? Hvernig skapast það samfélag sem við lifum í?

Byggðasafnið fékk úthlutað úr safnasjóði í aðalúthlutun ársins 2021 í tengslum við miðlun – sýningu og eflingu grunnstarfsemi. Í desember fór fram aukaúthlutun og þar sem safnið fékk styrki til stafrænna kynningarmála og fyrir símenntun og námskeið fyrir starfmenn safna.

Veiran hafði að sjálfsögðu áhrif á hefðbundið safnastarf sumarsins. Færri heimsóttu safnið sem rekja má m.a. til þess að komur skemmtiferðaskipa voru töluvert færri en verið hafði árin á undan. Tími gafst til endurbóta á sýningarsvæði Turnhússins með góðri vinnu sumarstarfsfólks. Nokkur rými fengu yfirhalningu, veggfóðrað og málað. Hversdagsleg alþýðumenning, heimilislífið varð áberandi á annarri hæðinni ásamt leikföngum liðinna stunda. Yngri gestum safnsins var fenginn staður þar sem hægt er að lita, lesa og leika í teppalögðu notalegu umhverfi. Á fyrstu hæðinni má finna sýninguna um Karítas með breyttu sniði þó, en saga hennar fléttast inn í sögu verkafólks og sjómanna og kvenna. Sjávarútvegi og breytingar á atvinnuháttum eru gerð skil en allt þetta býr til þá ímynd og sýn sem má sjá á heimilislífinu á efri hæðinni. Það voru kannski hlutir sem stöldurðu stutt við, þróuðust og breyttust en höfðu tilgang og auðvelduðu jafnvel lífið á heimilinu og juku afköst hvort sem komið var við í atvinnu eða heimilishaldi. Þriðja hæðin geymir bátalíkön og valdar harmonikur úr safni hjónanna Ásgeirs S. Sigurðssonar og Messíönu Marzelíusardóttur.

Sumarið var annars ágætt. Gestakomur héldu áfram þó að safnið hafi lagst í vetrardvala í byrjun september. Opnað var fyrir forvitna gesti, og planaðir voru tveir tónleikar með haustinu þar sem Mugison hélt tónleika í Neðsta og Hljómórar sem báðir vöktu mikla lukku og gaf til kynna að Turnhúsið er spennandi vettvangur fyrir tónleikahald sem vonandi verður áframhald á. Jólasýningin var opnuð á annarri helgi aðventunnar og lögðu fjölmargir leið sína í Neðsta til þess að skoða sýninguna, hlusta á jólasveinafróðleik Elvars Loga og gæða sér á heimabökuðum smákökum og súkkulaði. Jólabúðin leit dagsins ljós með varning sem vakti um upp minningar margra gesta. Tangi, 5 ára deild leikskólans leit við með alla sína hópa, sem og 2.-3. og 4. sem og 6.-7. Bekkur Grunnskólans á Ísafirði ásamt skólahóp frá Flateyri. Hóparnir ýmist fengu sögustund og verkefni, spjall um jólahátíðina og öllu því sem henni fylgir. Þessum tíðindamikla desember mánuði lauk á tvennum tónleikum, Salóme Katrín og Katla Vigdís fluttu jólalög og Hljómórar litu aftur við með jóladagskrá sem finna má á efnisveitunni YouTube fyrir áhugasama. Það er jákvætt og uppörvandi að heyra ánægjuraddir íbúa varðandi jólaopnunina en til þess er leikurinn einmitt gerður. Bjóða bæjarbúum upp á lifandi stað á sögulegu svæði sem er óskandi að verði uppbygging á, en það er óskin hvað varðar komandi ár að uppbygging við svæðið haldi áfram svo að það verði að því menningarsvæði sem það stendur vel að og á skilið.

Nýárskveðjur með ósk um heillaríkt komandi ár

Starfsmenn Byggðasafns Vestfjarða

Fjölskyldusaga og skipsbjalla 2021

Thu, 25 Jun 2026 12:05:43 GMT

Nú í lok október kíkti til okkar Gunnar Torfason útgerðarmaður að skoða skipsbjölluna sem kom upp með rækjutrolli Klakks ÍS í byrjun september á síðasta ári.

Þessi fundur á sér merka sögu en skipsbjallan er úr gufuskipinu Erni GK og á meðal skipverja á Erni GK var langafi Gunnars, Jóhann Rósinkrans Símonarson. Síðast sást til Arnarins 9. ágúst 1936. Afi Gunnars var á öðrum síldarbát sem mætti Erninum í Skjálfanda. Þar mættust þeir feðgar og veifuðu hvor öðrum. Ekki er vitað með vissu hvað hvað olli því að báturinn sökk. Fjölskyldutengingin við þennan fund er merkileg því ekki var vitað hvar báturinn var niðurkominn í flóanum þar til bjallan kemur í net Klakks skips Gunnars.

Örninn var 100 smálestir brúttó að stærð, byggður í Noregi 1903 og fékk þar nafnið BATALDER

Veturnætur í Turnhúsi 2021

Thu, 25 Jun 2026 11:49:27 GMT

Veturnætur - viðburðadagskrá hófst nú á mánudaginn og er Byggðasafnið með tvo viðburði í Turnhúsinu

Mugison spilar á fimmtudaginn og hefjast tónleikarnir kl 20:00 -

Tríóið Hljómórar sem eru þau Svanhildur Garðarsdóttir, Rúna Esradóttir og Jóngunnar Biering Margeirsson spila svo ljúfa tóna á föstudagskvöldinu - og hægt verður að fjárfesta í fiskisúpu frá Tjöruhúsinu (sjá nánar á mynd)

Til þess að skoða safnið verður húsið opnað kl 18:00

Tónleikarnir hefjast kl 19:30

Hægt er að skoða viðburðadagskránna hér

Eigið góðar vetrarnætur!

Norðvestanhríðarfréttir af Turnhúsarstarfi 2021

Thu, 25 Jun 2026 11:40:52 GMT

Í vetur verður unnið að safnmerkingum og frásögnum og undirbúningur jólasýningar hefst um miðjan október og fyrirhugað er að hafa opið eitthvað yfir aðventuna þar sem hægt verður að eiga notalegar stundir í myrkrinu og telja niður daganna að hátíð ljóssins.

Nú í maí var hafist handa við að breyta sýningarrýmum í Turnhúsinu. Á fyrstu hæð má finna sýninguna um Karítas Skarphéðinsdóttur. Sýningin var sett upp árið 2017 af Helgu Þórsdóttur en minni háttar breytingar hafa verið gerðar á sýningunni þar sem heimur verkafólks í landi, þeirra sem unnu í fiskvinnslu er miðlað ásamt því að sjá hvernig útgerðarsagan tekur breytingum til að mynda í þróun sjófara og veiðarfæra. Sviðið er sett á tímabilið 1890-1941, árin eru uppgangstími í þéttbýlismyndun á norðanverðum Vestfjörðum.

Á annarri hæðinni kennir ýmissa grasa. Lítið barnabæli hefur verið búið til þar sem hægt er að lita, leysa verkefni, kubba og hafa það notalegt með því að glugga í bækur. Verkstæðin tvö sem sýna frá atvinnulífinu í landi, heimili hefur verið sett upp með alþýðumunum sem hafa borist safninu í gegnum tíðina og margt þar sem ekki er fjarri í tíma en gefur góða sýn á hversu hratt hlutirnir hafa breyst á hálfri öld. Það er kosturinn við söfnin og sýningar er að þar er möguleiki á að stalda við og líta yfir líðandi stund, frysta nokkur augnablik og minnast þess sem liðið er.

Leikjum og munum barna er gefin vettvangur en unnið er að því að bæta við og óskað eftir munum tengt leikjum og fatnaði barna ef einhver er áhugasamur um að leggja safninu lið og afhenda muni má senda Byggðasafninu tölvupóst byggdasafn@isafjordur.is

Þriðja hæðin þar sem hægt er að kíkja á útsýnið í Turninum geymir nokkrar vel valdar harmonikur úr safni Ásgeir S Sigurðssonar og líkön af bátum sem tengjast vestfirska flotanum og eru í eigu safnsins og vel völdum munum sem tengjast sjó og veiðarfærasögu fjórðungsins.

Í vetur verður unnið að safnmerkingum og frásögnum og undirbúningur jólasýningar hefst um miðjan október og fyrirhugað er að hafa opið eitthvað yfir aðventuna þar sem hægt verður að eiga notalegar stundir í myrkrinu og telja niður daganna að hátíð ljóssins.

Safnið hefur lokað fyrir veturinn en opnað er fyrir hverjum og einum áhugasömum sem og hópum sem vilja kíkja við og dvelja á safninu.

Byggðasafn Vestfjarða - Í tilefni alþjóðlega safnadagsins 2021

Thu, 25 Jun 2026 11:37:58 GMT

Byggðasafnið stendur framm i fyrir því að fara í gagngerar endurskipulagningu og uppbyggingar vinnu á geymslurými sem hófst síðastliðið haust. Sú vinna mun taka tíma ásamt því að vinna áfram í skráningarmálum safnsins.

Eins og flest söfn í heiminum í dag þá stendur Byggðasafn Vestfjarða á tímamótum, er þá verið að benda á þá stöðu sem upp hefur komið í menningarsamfélaginu vegna COVID-19. Ekki fyrir svo löngu síðan tóku nýjar hendur við stjórn safnsins og hafa siglt starfseminni í gegnum þær áskoranir sem söfn hafa þurft að kljást við á þessum tímum. Eitt af því sem er einna helst áberandi og stór þáttur í rekstri safnsins eru komur og gestir skemmtiferðaskipa sem lögðu leið sína á safnið og virtu fyrir sér minjar og menjar líðandi stundar. Af þessu hafa orðið stórar breytingar og starfsemin á safninu breyst í takt við það. Ákveðið ráðrúm hefur gefist í það að endurskoða starfsemina og meta hvernig hægt er vinna frekar með sögu nærumhverfisins og að upplifunin hvort sem er af sögulegum fróðleik eða sjónrænu söguspili skilji eftir sig einhverja mynd til þeirra sem heimsækja safnið. Hluti af þessari vinnu hefur farið í það að endurskipuleggja safnarýmið í Turnhúsinu, fara í hugmyndavinnu varðandi safnfræðslu og vinna frekar að því að bjóða skólana velkomna utan hefðbundins starfstíma safnsins. Söfn á landsbyggðinni geta verið mikilvægur þáttur í að túlka og dýpka skilning á nærumhverfinu og þar af leiðandi gefa fræðslunni aukið vægi. Þessu þarf þó að stilla upp þannig að tilgangnum sé náð, vinnandi með rými, tæki og tól og í sumum tilvikum lifandi frásögn.

Byggðasafnið stendur einnig frammi fyrir því að fara í gagngerar endurskipulagningu og uppbyggingar vinnu á geymslurými sem hófst síðastliðið haust. Sú vinna mun taka tíma ásamt því að vinna áfram í skráningarmálum safnsins. Það eru fáar hendur um svo viðamikið verkefni og ávinningurinn samkvæmt því en draumurinn um nýtt húsnæði fyrir muni safnsins er enn á lofti og fleytir vinnunni fram. Skrifstofu og vinnurýmið í Jónshúsi eins og starfsmenn safnsins kalla það hefur einnig gengið í gegnum breytingar en fyrirhugað er að Upplýsingamiðstöðin verði með starfsemi sína á neðri hæð hússins í einhvern tíma. Það er skemmtileg viðbót við umhverfi safnsins og svo að ég noti orðið samlegðaráhrif sem er hið fínasta tískuorð en það er von að þeirra áhrifa muni gæta með komu Upplýsingamiðstöðvarinnar á svæðið í þeirri framtíðarhugmynd sem er uppi um safnið og umhverfi þess.

Þó að með heimsfaraldri líkt og COVID-19 fylgi þau áform að meirihluti fólks horfi í átt til framtíðar og kortleggi fram í tímann hefur faraldurinn jafnvel fengið fólk til þess að staldra við og greiða úr flækjum fortíðar hvort sem það hefur átt sér stað innan veggja heimilisins með tiltekt í geymslu, málningarvinnu og öðru sem setið hefur á hakanum eða í vinnunni þarf sem stundum þarf að leita á fornar slóðir til þess að takast á við ný tækifæri og nýja tíma. Það eru mörg og spennandi tækifæri í starfsemi Byggðasafns Vestfjarða og vonandi verður raunin sú að þessi tími gefi safninu meðbyr í þeirri siglingu sem það á í; festa sig betur í sessi sem áfangastaður í ferðamenningu Íslendinga og gefi sterkari innsýn í sögu samfélagsins sem hér var til þeirra sem hér búa og vilja njóta hennar.

Safnið mun opna þann 1.júní n.k og verður opið frá 10-17

Stofnfundur Hollvinasamtaka um Maríu Júlíu 2021

Thu, 25 Jun 2026 11:34:19 GMT

Stofnfundur hollvinasamtaka Maríu Júlíu verður haldinn í Turnhúsinu í Neðstakaupstað laugardaginn 6. mars 2021 kl. 11.

Stofnfundur hollvinasamtaka Maríu Júlíu verður haldinn í Turnhúsinu í Neðstakaupstað laugardaginn 6. mars kl. 11.

Hollvinasamtökin eru með það markmið að björgunarskútan María Júlía öðlist endurnýjun lífdaga og verði táknmynd hugsjóna sem einkenndi upphaf lýðveldisins. Táknmynd þeirra sem horfðu til framtíðar og elfdu vísindalegar rannsóknir og hugsuðu til slysavarna og blésu nýrri orku í þjóðarsálina og undirbyggðu það þjóðfélag sem við byggjum í dag.

Hollvinasamtökin vilja einnig blása til sóknar í varðveislu menningararfsins á sviði sjó- og strandminja og varðveislu merkra báta og skipa sem enn má finna í höfnum og marbökkum landsins.

Allir sem vilja leggja þessu lið eru hvattir til að mæta og styðja við þetta mikilvæga málefni.

Undirbúnings nefnd um Hollvinasamtökin María Júlía

Miðsvetrarfréttir úr Neðstakaupstað 2021

Thu, 25 Jun 2026 11:32:22 GMT

Hér á Byggðasafni Vestfjarða er framundan mikil vinna í geymslutiltekt og endurröðun á safnkosti. Það er von að með slíkri vinnu verði til betra vinnuumhverfi til skráninga sem er mikilvægur og leiðandi þáttur í safnastarfi.

Héðan úr gamla kaupstaðnum gengur allt sitt vangagang. Jólasýningin að baki sem gekk vel og eflaust komin til að vera fastur liður yfir komandi jólahátíðir að opið verði á safninu. Í tilefni átaks Geðhjálpar - G-vítamín var opið miðvikudaginn 8. febrúar það var frítt inn og heitt á könnunni. Mynd sem tekin er í skipasmíðastöðinni M. Bernharðsson var sýnd, og samsetning kvikmyndabrota frá ýmsum tímum. Þýðingamiklir munir berast safninu til varðveislu eins og áður og er það ánægjulegt að safnið geti styrkt þannig stoðir sínar hvað varðar byggða og atvinnulífssögu svæðisins.

Nemi í áfanganum Faglegt starf safna sem kenndur er í Safnafræði við Háskóla Íslands hefur verið í kynningu á safninu við verkefnavinnu og kynnst stöðu safnsins og vinnu við safnastörf. Hvað varðar faglega hlutinn hér á Byggðasafni Vestfjarða er framundan mikil vinna í geymslutiltekt og endurröðun á safnkosti. Það er von að með slíkri vinnu verði til betra vinnuumhverfi til skráninga sem er mikilvægur og leiðandi þáttur í safnastarfi.

Áhugavert myndbrot af miðbæjarlífi í Reykjavík árið 1946 birtist á vefmiðlunum YouTube nú í febrúar, þar má sjá ys og þys í miðbænum við Austurstræti og Lækjargötu. Farartæki og klæðnaður vekja athygli og forvitnilegt að fá tækifæri til að skyggnast inn í liðinn heim.

Gleðilegt ár 2021

Thu, 25 Jun 2026 11:29:47 GMT

Guðlaugur Rósinkranz sem lét útbúa það sem hann nefndi Vestfirðingabók. Bókin er bundin í skinn og á hana silfurskjöldur greyptur á forsíðu. Bókin fór á milli bæja og fólk ritaði nöfn sín með áheitum um peningagjafir.

Gleðilegt ár og takk fyrir það liðna. Hér á Byggðasafninu er verið að standa í tiltekt og breytingum. Ýmislegt er á döfinni með hækkandi sól og nýjum tímum.

"Minningar feðra vorra"

Á nýju ári er rétt að skyggnast í hug þeirra manna sem drifu áfram þá hugmynd sem varð síðar Byggðasafn Vestfjarða. En á nýju ári er fólki tamt að eflast í framkvæmdum einhverskonar eða jafnvel líta inn á við og rækta sinn innri mann. Einn þeirra manna var Guðlaugur Rósinkranz sem lét útbúa það sem hann nefndi Vestfirðingabók. Bókin er bundin í skinn og á hana silfurskjöldur greyptur á forsíðu. Bókin fór á milli bæja og fólk ritaði nöfn sín með áheitum um peningagjafir.

Bókin ferðaðist víða og var í umferð í á annan áratug. Samfélagið breyttist og grunnhugmyndirnar með en það sem stóð eftir er að Vestfirðingar eignuðust Byggðasafn Vestfjarða. Það virðist hafa fylgt þessu nokkur kraftur og bjartsýni sem ágæt er að rifja upp í tilefni þess að 80 ár eru liðin frá stofnun safnsins á þessu ári. Megi framsýni þeirra manna sem lögðu grunninn, einkenna þá starfsemi sem framundan er.

Jólasýning 2020

Thu, 25 Jun 2026 11:28:07 GMT

Samkvæmt sóttvarnarreglum getum við tekið á móti 10 manns frá 16 ára aldri

Laugardaginn 12. desember 2020 verður opið hjá okkur á safninu kl. 13-16. Við erum búin að setja upp litla jólasýningu og föndurhorn fyrir börnin.

Samkvæmt sóttvarnarreglum getum við tekið á móti 10 manns frá 16 ára aldri en börn fædd 2005 og síðar eru undanþegin fjöldatakmörkunum. Við minnum á grímur og bjóðum spritt og hanska á staðnum.

Aðgangseyrir fyrir 18 ára og eldri er 1300kr, 950kr fyrir eldriborgara og frítt fyrir börn. Innifalið er kaffi og smákökur :-)

Safnabúðin er opin á sama tíma en þar er að finna margt góðra muna í jólapakkann. Minnum á lita- og þrautabókina okkar sem er ný komin úr prentsmiðjunni.

Litabókin Neðstikaupstaður 2020

Thu, 25 Jun 2026 11:26:06 GMT

Safnið hefur látið gera lita- og þrautabók með myndum úr safninu og af safnasvæðinu hér í Neðstakaupstað

Safnið hefur látið gera lita- og þrautabók með myndum úr safninu og af safnasvæðinu hér í Neðstakaupstað. Við fengum hana Marsibil Kristjánsdóttur listakonu á Þingeyri til að gera myndirnar. Bókin er til sölu á safninu og kostar 1500kr. Hægt er að koma við á skrifstofunni hér í Neðstakaupstað eða senda okkur tölvupóst á byggdasafn@isafjordur.is - við erum líka á fésbókinni.

Munir og myndir -september 2020

Thu, 25 Jun 2026 11:21:21 GMT

Hæðarmælir þessi var í notkun hjá tæknideild Ísafjarðarkaupstaðar.

Við tiltekt finnst ýmislegt áhugavert. Hæðarmælir þessi var í notkun hjá tæknideild Ísafjarðarkaupstaðar. Mælirinn kemur frá verslun Kaj Bruun sem staðsett var á Laugavegi 2 í Reykjavík. Bruun var fyrsti sjóntækjafræðingurinn sem fluttist hingað til lands árið 1923. Áður fyrr hafði slík kunnátta og aðgengi að búnaði verið lítil sem engin. Skemmtilegur pistill fylgir myndunum af mælinum en sá pistill er tekin úr Fálkanum, 21.tölublaði 27.05.1933 þar sem minnst er á að 10 ár eru síðan Kaj Bruun kom til landsins og að vera hans hér á landi hafi haft töluverð áhrif á sjóngæði Íslendinga sem og þeirra fræðinga sem nýttu sér mælingatækni við störf sín og verk.

Síðasti opnunardagur Byggðasafns Vestfjarða 2020 - 30. ágúst

Thu, 25 Jun 2026 11:19:06 GMT

Fyrirhugað er stórtiltekt á geymslurými, endurskipulagning og frágangur.

Síðasti opnunardagur hér á Byggðasafninu verður sunnudaginn 30. ágúst 2020, og verður opið frá 10-17. Þó að sýningarrýmið í Turnhúsinu loki yfir þennan veturinn þá er langt í frá að starfsemin innan dyra leggist í dvala. Fyrirhugað er stórtiltekt á geymslurými, endurskipulagning og frágangur. Á döfinni er að setja upp sýningu á þriðju hæðinni í Turnhúsinu og er það von okkar að sú vinna muni vinnast vel. Þrátt fyrir takmarkanir má segja að sumarið hafi gengið vonum framar og líflegt hafi verið í Neðstakaupstað í ár. Þökkum kærlega fyrir heimsóknir og innlit í sumar.

Ágústfréttir úr Neðsta 2020

Thu, 25 Jun 2026 11:08:27 GMT

Um miðjan ágúst kom hingað Birgitte Thorberg Krøyer frá Danmörku með forláta viðarskrín sem var í eigu móðurafa hennar, útgerðamannsins og símstöðvarstjórans Magnúsar Thorbergs Helgasonar f. 1881-1930 sem var búsettur hér á Ísafirði ásamt konu sinni Kristínu Thorberg.

Nú líður senn að lokum safnsins þetta árið. Aðsóknin hefur verið með besta móti, vélsmiðja GJS á Þingeyri hefur vakið athygli og er vinsæll viðkomustaður á Þingeyri. Haldnir voru nokkrir tónleikar í Turnhúsinu á vegum Tjöruhúsins og vina. Sjö dagar sælir. Tónleikarnir voru vel sóttir og það má segja að Turnhúsið virkar sem fínasti vettvangur fyrir tónleika af þessu tagi. Í tvær vikur fékk safnið að njóta liðsinnis forvarðarins og safnafræðingsins Natalie Jacqueminet þar sem hún fór í gengum skráningu á safnkosti með starfsfólki og lagði til úrbætur sem safnið vinnur nú að um þessar mundir.

Þann 14. ágúst stóðu Blái skjöldurinn og Byggðasafn Vestfjarða fyrir námskeiði - Öryggismál menningarstofnana: möguleikar á samstarfi.

Alþjóðasamtök Bláa skjaldarins – International Committee of the Blue Shield – voru stofnuð árið 1996 til að vinna að verndun menningararfs sem er í hættu vegna náttúruhamfara og stríðsátaka. Það voru aðilar alþjóðasamtaka safna (ICOM), menningarminjastaða (ICOMOS), skjalasafna (ICA) og bókasafna (IFLA) sem komu að stofnun Bláa skjaldarins en grundvöllur í starfi hans er Haag-sáttmálinn frá 1954. Eins og áður segir er markmið Bláa skjaldarins að vinna að verndun menningararfs heimsins með því að samhæfa viðbragðsáætlanir þar sem hættuástand verður. Natalie sem er formaður Bláa skjaldarins var fyrirlesari á námskeiðinu og ræddi meðal annars um þær hættur sem steðja að safnkostinum hér á Ísafirði.

Um miðjan ágúst kom hingað Birgitte Thorberg Krøyer frá Danmörku með forláta viðarskrín sem var í eigu móðurafa hennar, útgerðamannsins og símstöðvarstjórans Magnúsar Thorbergs Helgasonar f. 1881-1930 sem var búsettur hér á Ísafirði ásamt konu sinni Kristínu Thorberg. Móðir Brigitte var þriðja dóttir þeirra hjóna Rannveig Thorberg. Móðir hennar átti viðarskrínið sem samkvæmt Brigitte er frá sirka 1840, en Brigitte hafði spurnir að því að í Byggðasafninu væri munir frá móðurafa hennar. Slíkar heimsóknir eru áhugaverðar og skemmtilegar fyrir safnafólk þar sem ættingjar leita til upprunans og gera sér ferð til þess að feta fornar slóðir forfeðra sinna.

Námskeið Bláa skjaldarins og Byggðasafnsins

Thu, 25 Jun 2026 11:06:32 GMT

Öryggismál menningarstofnana: möguleikar á samstarfi.

Föstudaginn 14. ágúst 2020 standa Blái skjöldurinn og Byggðasafn Vestfjarða fyrir námskeiði - Öryggismál menningarstofnana: möguleikar á samstarfi. Námskeiðið er ætlað forstöðumönnum menningarstofnana, minjavörðum, öryggisfulltrúum, bæjarfulltrúum, almannavörnum og björgunarsveitum. Það verður haldið í Fræðslumiðstöðinni við Suðurgötu á Ísafirði og hefst kl. 11. Stefnt er á að ljúka því 15.30.

Vinsamlegast tilkynnið þátttöku á netfangið byggðasafn@isafjordur.is í síðasta lagi þriðjudaginn 11. ágúst

Júlífréttir úr Neðsta 2020

Thu, 25 Jun 2026 11:04:50 GMT

Jón Ásgeir Jónsson afhenti safninu málverkið af VER ÍS 120 til varðveislu en Jón Ásgeir og systkini hans gáfu málverkið á sínum tíma til minningar um Jón Egilsson, föður sinn, skipstjóra og Bergmann Þormóðsson.

Það hefur margt á daganna drifið hér á safninu. Aðsókn hefur verið með besta móti miðað við svartsýnustu spár eftir COVID faraldurinn sem gekk yfir. Landsmenn hafa verið duglegir að kíkja við á safninu og er það ánægjulegt sem og traffíkin hér fyrir vestan.

Hér á safninu höldum við áfram að tengjast umheiminum í gegnum samfélagsmiðla en safnið er komið á miðlilinn Instagram - https://www.instagram.com/nedstimuseum/ og vonumst til að #nedstimuseum færi okkur skemmtileg myndræn augnablik frá heimsóknum gesta.

Úr flýttri auka úthlutun úr safnasjóði árið 2020 til eflingar á faglegu starfi safna hlaut Byggðasafn Vestfjarða styrk að upphæð 1.200.000 til skráningar, varðveislu og fræðslu gripa í Turnhúsi. Þetta er kærkomin búbót í það starf sem fer hér fram og styrkir það til muna.

Afhendingar á munum og minjum hvaðanæva af Vestfjörðum hafa verið þónokkrar og færum við því fólki bestu þakkir. Saumavélar, koffort, forláta berjatínur, föt, flöskur svo eitthvað sé nefnt. Eitt af því sem barst til safnsins ásamt góðri heimsókn var málverk af vélbátnum Ver ÍS 120. Báturinn var smíðaður á Akranesi árið 1929. Sumarið 1949 var báturinn seldur vestur á Ísafjörð, kaupandinn Bergmann Þormóðsson. Báturinn var í útgerð í um 45 ár, og allan þann tíma áttu sér stað aðeins ein eigendaskipti. Hann hét Ver allan tímann en bar einkennisstafina MB, AK og ÍS. Jón Ásgeir Jónsson afhenti safninu málverkið af VER ÍS 120 til varðveislu en Jón Ásgeir og systkini hans gáfu málverkið á sínum tíma til minningar um Jón Egilsson, föður sinn, skipstjóra og Bergmann Þormóðsson.

Heimildir: Íslensk skip, skipamyndir.com

Ljósmyndir: Snævar Sölvi og Pálmi Jóhannesson

Júnífréttir úr Neðsta 2020

Thu, 25 Jun 2026 11:01:20 GMT

Við hliðina á Smiðjunni hér í Neðsta hefur verið sett upp beitingaaðstaða sem sýnir hvernig hvernig handverknaður við beitingu hefur breyst í tímans rás - einhverskonar tímalína

Júní mánuður hefur farið rólega í gang hér í Neðstakaupstað. Sumarstarfsfólkið, þau Heiðrún, Snævar og Tryggvi hafa tekið til hendinni á ýmsum vígstöðum, frágangur, breytingar og tiltekt svo eitthvað sé nefnt.

Við hliðina á Smiðjunni hér í Neðsta hefur verið sett upp beitingaaðstaða sem sýnir hvernig hvernig handverknaður við beitingu hefur breyst í tímans rás - einhverskonar tímalína. Það er aldrei að vita að í sumar verði einhver á svæðinu og sýni handbrögðin.

Einhver starfsemi verður í smiðjunni hér í Neðsta. Fólki er velkomið að hafa samband og forvitnast um aðstöðuna þar.

Við Hafnarstræti 8 hefur verið unnið að því að setja upp smásýningu þar sem harmonikur úr safni Ásgeirs S. Sigurðssonar verða til sýnis. það er safninu bæði ljúft og skilt að heiðra minningu þeirra hjóna, Ásgeirs og Messíönu Marzellíusardóttur sem kvaddi þessa jarðvist á þessu ári. Í bland við fágæt eintök, má finna þar elstu harmonikuna í safninu og harmonikur sem eiga sér áhugaverðar sögur. Harmonikur sem enda á ruslahaugum og er "bjargað", nikkur sem hafa verið skildar eftir og aldrei vitjað bæði úr viðgerð og líkt í einu tilfelli ein sem gleymdist á skólaferðalagi. Tekið verður úr lás nú í dag, mánudaginn 15. júní og formleg opnun auglýst innan tíðar.

Breytingar á opnunartíma verða óhjákvæmilegar í kjölfar Covid tíma og breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu. Opnunartíminn verður 10:00 (í stað 9:00)-17:00 , þangað til annað verður ákveðið og verkefnin breytist í áttina við það sem þekkist frá sumarstarfsemi safnsins. Harmonikusýning og Smiðjan á Þingeyri eru opnar 13:00 - 17:00

Byggðasafn Vestfjarða og SARPUR

Thu, 25 Jun 2026 10:59:07 GMT

2020

Byggðasafn Vestfjarða er eitt af aðildasöfnum SARPS sem er menningarsögulegt gagnasafn á netinu. Í Sarpi eru eru varðveittar upplýsingar um listaverk, muni, myndir, fornleifar, hús, þjóðhætti og örnefnalýsingar ásamt öðru efni. Byggðasafnið hefur lagt áherslu á að safna gripum sem tengjast atvinnu og byggðasögu norðanverðra Vestfjarða, gjarnan gripum sem tengjast sjávarútvegi og þá einnig gripum frá ýmsum tímabilum, allt til okkar tíma. Á safninu hefur verið unnið í áföngum eftir efni og aðstæðum að skrá aðföng inn á Sarp og má finna þá hluti hér Byggðasafn Vestfjarða/Sarpur en von er að öll aðföng og munir safnsins verði færðir inn á Sarp á næstu árum.

Nýr starfsmaður 2020

Thu, 25 Jun 2026 10:49:46 GMT

Finney Rakel hefur störf

Nú í aprílmánuði hóf Finney Rakel Árnadóttir störf hjá safninu. Hún er með meistaranám í safnafræðum, B.A í þjóðfræði og diplómu í upplýsingafræði frá Háskóla Íslands. Ritgerð hennar ber tilitilinn Af ljóma lýðveldis- óskasafn úr alfaraleið: Hugsjónir og hugmyndafræði safnastarfs á Hrafnseyri við Arnarfjörð. Þar er fjallað um þær ólíku leiðir sem hafa farið fram í safnastarfi á Hrafnseyri við Arnarfjörð í minningu Jóns Sigurðssonar.

Finney Rakel starfar sem safnvörður og hefur m.a. umsjón með söfnun og skráningu muna, miðlum safnsins og ýmsum verkefnum sem safnið fær styrki í. Það er okkur sönn ánægja að fá Finney Rakel til liðs við okkur.

Opnun í desember 2019

Thu, 25 Jun 2026 10:47:47 GMT

Grýla

Turnhúsið verður opið laugardaginn 14. desember og laugardaginn 21. desember kl. 13-16. Hún Grýla situr í helli sínum og það verður smá fróðleikur um hana en einnig geta börnin föndrað köttinn hennar sem og litað ýmsar myndir. Við minnum á að á safninu er hægt að kaupa ýmislegt í jólapakkann, s.s. Veislurnar í Neðsta, bækur Hjálmars Bárðarsonar, saltið úr Reykjanesinu og myndabandsdiskinn með tónleikum Villa Valla. Allir velkomnir

Að loknu sumri 2019

Thu, 25 Jun 2026 10:44:35 GMT

Yfirlit

Að venju var góð aðsókn að safninu í sumar en alls komu um 13.500 skráðir gestir en stærsti hluti þeirra voru af skemmtiferðaskipum sem heimsóttu Ísafjörð. Safnið var opið frá miðjum maí og til loka september milli kl. 9 og 17 alla daga. Að auki var safnið opið þann 27. október í tilefni Veturnátta og komu um 50 manns í heimsókn, bæði til að skoða safnið og njóta veitinga eftir kertafleytingu.

Smiðjan á Þingeyri var opin fyrripart sumars en því miður tókst ekki að tryggja daglega opnun seinnipart sumarsins en stefnt er á að hún verði opin alla daga frá vori til hausts næsta ár. Það er óhætt að segja að heimsókn í smiðjuna sé einstök upplifun.

Nú líður að jólum og við stefnum á jólasýningu í Neðstakaupstað. Að þessu sinni viljum við heiðra Grýlu og stefnt er að því að safnið verði opið laugardagana 14. og 21. desember. Nánar verður sagt frá því hér á vefnum þegar nær dregur.

Ásgeir S. Sigurðsson kvaddur

Thu, 25 Jun 2026 10:41:42 GMT

Laugardaginn 27. apríl fór útför Ásgeirs S. Sigurðssonar fram frá Ísafjarðarkirkju.

Laugardaginn 27. apríl fór útför Ásgeirs S. Sigurðssonar fram frá Ísafjarðarkirkju. Byggðasafn Vestfjarða kveður kæran félaga og velgjörðarmann með eftirfarandi kveðjuorðum fyrrverandi forstöðumanns safnsins.

Hjá mér var það hluti af daglegum störfum mínum að koma við í sölubúð Marselíusar Bernharðssonar í Neðsta þar sem tengdasonurinn Ásgeir S. Sigurðsson var við stjórnvölinn. Í daglegri umgengni var hann kenndur við konu sína Messíönu Marsellíusardóttur og kallaður Geiri Mess. Í minningunni var verslunin næst því að vera isenkræmmer uppá dönsku. Ekki aðeins var verslunin í betra lagi heldur hélt kaupmaðurinn uppi stemningu sem maður sótti í. Allt á sinn tíma og verslunin lokaði og Geiri Mess hvarf til annarra starfa en á sameiginlegri leið okkar um lífsins veg áttum við svo eftir að mætast margoft í áranna rás og var það alltaf auðgandi og maður kvaddi hann ævinlega ríkari.

Árið 2008 ákváðu þau hjón að gefa Byggðasafni Vestfjarða harmonikusafn sitt í heild sinni sem þá voru um 140. Árið 1990 hóf Ásgeir markvisst að safna harmonikum af ýmsum stærðum og gerðum. Frá upphafi var markmið þeirra að gefa góða innsýn í sögu og þróun harmonikunnar og fjölbreytileika hennar ásamt því að miðla til fólks sögu hljóðfærisins á Íslandi. Í dag er þessi höfðinglega gjöf eitt af djásnum safnsins og er þar sérsafn sem ber hans nafn.

Margir gullmolar harmonikunnar leynast í safninu, fornar og nýjar. Í anda sagnamannsins var kappkostað að segja sögu hvers hljóðfæris þar sem því var komið við. „Oft er sagan ekki síðri en hljóðfærið“ hafði hann að orði. Ásgeir var einstakur hagleiksmaður og margar harmonikur fékk hann í frumeindum sínum og gerði þær upp og smíðaði það sem upp á vantaði.

Safnið hefur vaxið jafnt og þétt og var Geiri vakinn og sofinn yfir velferð þess. Eftir að veikindi Ásgeirs ágerðust varð viðvera hans stopulli á safninu til að segja sögur og sinna viðgerðum, sem vakti óskipta athygli gesta. Nærvera hans var einstök og fór hver maður, ég tala nú ekki um konur ríkari frá honum.

Ég votta öllum aðstandendum mína dýpstu samúð og þakka fyrir allar þær ógleymanlegu stundir sem ég hef átt í leik og starfi með einlægum vini.

Jón Sigurpálsson

Er alþýðumenning þjóðararfur?

Thu, 25 Jun 2026 10:38:37 GMT

Málþing 2018

Byggðasafn Vestfjarða býður til málþings í Edinborgarhúsinu
2. nóvember 2018
kl. 9:00 - 16:00

Slóð: https://jakinn.tv/2018/11/er-althydumenning-thjodararfur/

Titill málþingsins vísar til spurninga um, hvort þjóðvitundin sé hönnuð með það að markmiði að passa við hugmyndir erlendra ferðamanna um íslenska alþýðumenningu.
Byggðasafn Vestfjarða upplifir skeytingaleysi gagnvart atvinnutækjum sjávarútvegsins, sem er þó það afl sem lagði gruninn að því velferðarsamfélagi sem Ísland er í dag.

Svo virðist sem yfirvöld hafi bógstaflega tekið meðvitaða ákvörðun um að viðhalda ekki atvinnutækjum sjómanna með breytingu safnalaga og tilfærslu færslna í styrkjakerfinu. Endurgerð báta heyrir nú undir Fornleyfasjóð Minjastofnunar. Þannig eru fyrrum atvinnutæki hversdagsins, s.s. bátar af öllum gerðum nú í samkeppni við fornleifauppgreftri í allri sinni dýrð. Undir þessum kringumstæðum verður hin hversdagslega alþýðumenning alltaf hornreka. Með óbreyttri minjastefnu er söfnum gert ókleift að sinna hlutverki sínu innan ramma laganna.
Önnur minjasöfn hafa einnig fundið fyrir breytingum sem tilkoma vaxandi ferðaþjónusta hefur í för með sér, þar sem sýningar á vegum einkaaðila eru styrktar á sama tíma og sýningar minjasafna eru lagðar niður. Hér á ég að sjálfsögðu við sýningarými Byggðasafns Skagafjarðar, sem látið var víkja fyrir sýningu á vegum einkaaðila. Fréttabladid.is greinir frá þessu þann 10. mars 2018, svona „Ónefndir fjárfestar hyggjast setja á fót á Sauðárkróki sýndarveruleikasafn byggt á Sturlungu og Örlygsstaðabardaga. Mjög spennandi segir formaður byggðaráðs en fulltrúi minnihlutans gagnrýnir leyndarhjúp yfir kostnaði sveitarfélagsins.“ Eða með öðrum orðum, sýningu Byggðasafnsins er lokað, fjármunirnir settir til að styrkja einkaframtak sem byggir á óskhyggju ferðafrömuða um íslendinga og „sannan“ þjóðararf íslenskrar þjóðar.
Er menning almúgafólks púkaleg? Verða yfirvöld bæjar/sveitastjórna sem og ríkisstjórna að fá einkaaðila til að sýna gestum betri mynd af okkur sjálfum?
Málþing Byggðasafns Vestfjarða spyr því, er alþýðumenning þjóðararfur? Hver er leiðin fram á við?

09:00 - 10:00 Erik Småland Varðveisla á bátum í Noregi.
10:00 - 10:30 Ágúst Ó. Georgsson Varðveisla á eldri bátum á Íslandi.
10:30 - 10:45 Kaffi
10:45 - 11:15 Jón Sigurpálsson og Björn Erlingsson Björgunarskútan María Júlía, táknmynd skeytingaleysis.
11:15 - 11:45 Jón Jónsson Hvað er alþýðumenning? Er hún þjóðararfur?
12:00 - 13:00 Hádegishlé
13:00 - 13:30 Einar Kárason „Án skipa væru engir Íslendingar“.
13:30 - 14:00 Guðrún Jónsdóttir Samspil ferðamennsku og framsetningar á íslenskum menningararfi / alþýðumenningu.
14:00 - 14:30 Áki Karlsson Samtaka í þágu menningararfsins.
14:30 - 14:45 Kaffi
14:45 - 15:15 Sigurjón Baldur Hafsteinsson Hver er leiðin fram á við?
15:15 - 16:00 Samantekt, umræður og helstu niðurstöður.
17:30 - 19:00 Munir og mynd. Opnun sýningar í Turnhúsinu. Hönnuður: Jón Sigurpálsson.
19:00 - 00:00 Kvöldverður í Tjöruhúsinu.

Erik Småland er aðalsérfræðingur Þjóðminjasafns Noregs í haf- og strand- og iðnaðarminjum.
Ágúst Ó. Georgsson er sérfræðingur þjóðháttasafns Þjóðminjasafns Íslands.
Jón Sigurpálsson er myndlistarmaður og fyrrverandi forstöðumaður Byggðasafns Vestfjarða.
Björn Erlingsson er hafeðlisfræðingur og áhugamaður um haf- og strandminjar.
Jón Jónsson er þjóðfræðingur og verkefnisstjóri við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Ströndum
Einar Kárason er rithöfundur.
Guðrún Jónsdóttir er forstöðumaður Safnahúss Borgarfjarðar
Áki Guðni Karlsson er þjóðfræðingur og höfundur MA-ritgerðar um menningartengda ferðaþjónustu á Vestfjörðum.
Sigurjón Baldur Hafsteinsson er prófessor í félags- og mannvísindadeild við Háskóla Íslands.
Fundarstjóri Helga Þórsdóttir er menningarfræðingur og starfandi forstöðumaður Byggðasafns Vestfjarða.

Gunnar ÍS 13 verður póstbáturinn Baldur 2018

Thu, 25 Jun 2026 10:29:33 GMT

Á myndinni sjáum við Gunnar Sigurðsson ÍS 13 sigla út úr Skutulsfirði á leið sinni til Flateyjar á Breiðafirði árið 2018

Á myndinni sjáum við Gunnar Sigurðsson ÍS 13 sigla út úr Skutulsfirði á leið sinni til Flateyjar á Breiðafirði. Gunnar hefur fengið hlutverk í sjónvarpsþáttaröð um Flateyjargátuna sem byggð er á samnefndri sögu Viktors Arnar Ingólfssonar frá árinu 2002. Í kynningu útgefanda segir um söguna: „Þegar lík finnst í útskeri á Breiðafirði 1. júní 1960 er óreyndur fulltrúi sýslumannsins á Patreksfirði sendur á vettvang til að kanna málið. Rannsóknin vindur upp á sig og teygir anga sína til Reykjavíkur og annarra landa. Miðpunktur sögunnar er þó í Flatey og bókin sem við eyna er kennd, Flateyjarbók, gegnir lykilhlutverki við lausn gátunnar. Þetta er margslungin og spennandi sakamálasaga...“ Gunnar fer með hlutverk póstbátsins í þáttunum.

Úthlutunarboð Safnaráðs 2018

Wed, 24 Jun 2026 13:04:17 GMT

Byggðasafnið hlýtur styrk

Efnt var til úthlutunarboðs safnaráðs fyrir árið 2018.

Tilefnið var aðalúthlutun safnasjóðs fyrir árið sem var tilkynnt í mars síðastliðinn. Safnaráð bauð til fagnaðar með safnmönnum og velunnurum 23. apríl í Listasafni Íslands. Lilja Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra flutti ávarp og styrkþegar fimm hæstu verkefnastyrkjanna kynntu verkefni sín. Meðal þessara safna var Byggðasafn Vestfjarða sem kynnti framhald á verkefninu - Ég var aldrei barn - sem hlaut tveggja milljón króna styrk . Önnur verkefni sem safnið hlaut styrk til að framkvæma voru 500 þúsund krónur fyrir - Frá hugmynd í hlut - fyrir smiðjuna á Þingeyri, 750 þúsund krónur fyrir - Félagstíðindi við Djúp -sem er útgáfa sem fylgir grunnsýningu safnsins og 1500 þúsund krónur fyrir sýninguna - Munir og mynd - en þar verða dregnir fram nokkrir munir til ýtarlegri kynningar. Auk þessa hlaut safnið 750 þúsund króna rekstrarstyrk. Samtals styrkir safnasjóður safnið um fimm og hálfa milljón á þessu ári og fyrir það erum við þakklát.

Sjá frétt mennta- og menningarmálaráðuneytisins:

Hagkvæmni nýbyggingar í Neðstakaupstað á Ísafirði

Wed, 24 Jun 2026 13:02:52 GMT

2018: Unnið hefur verið að skýrslu um um hagkvæmni nýbyggingar í Neðstakaupstað á Ísafirði. Helga Þórsdóttir starfsmaður safnsins nýtti reynslu sína og menntun í samantekt skýrslunnar

Unnið hefur verið að skýrslu um um hagkvæmni nýbyggingar í Neðstakaupstað á Ísafirði. Helga Þórsdóttir starfsmaður safnsins nýtti reynslu sína og menntun í samantekt skýrslunnar. Hún sýnir með óyggjandi hætti fram á mikilvægi byggingarinnar þegar haft er í huga, og tekið er tillit til rannsókna opinberra stofnanna á þróun ferðamála til næstu ára. Skýrslan bendir einnig á að umgjörð og staðsetning safnsins eins og hún er í dag uppfyllir ekki þá miklu möguleika sem safnið bíður upp á.

Uppfærð heimasíða 2018

Wed, 24 Jun 2026 12:59:07 GMT

Velkomin á uppfærða heimasíðu safnsins 2018

Velkomin á uppfærða heimasíðu safnsins. Tölvu- og netþjónustufyrirtækið Snerpa ehf. á heiðurinn að þeirri vinnu og hafa safnmenn í samvinnu við þá unnið að því að gera síðuna þannig úr garði að hún gefi glögga mynd af starfseminni. Það mun bætast við upplýsingar smátt og smátt á næstu vikum og verður m.a. hægt að rifja upp sýningar sem stafnið hefur staði fyrir nokkuð langt aftur í tímann. Einnig er ástæða til að vekja athygli á flipanum - Um safnið / skrár og skjöl sem hýsir margvíslegan fróðleik og upplýsingar. Það væri gott að fá viðbrögð ykkar og ábendingar um það sem betur má gera.

15 bátar og einn slippur 2017

Wed, 24 Jun 2026 12:53:56 GMT

Byggðasafn Vestfjarða á 15 skráða báta. Af þeim eru 12 súðbyrðingar og allir forngripir nema tveir.

Byggðasafn Vestfjarða á 15 skráða báta. Af þeim eru 12 súðbyrðingar og allir forngripir nema tveir. Nú er svo komið að sjö bátar af 15 eru varðveittir á sjó. Aðrir eru í ferli yfirhalningar og erum þar mislangt komnir. Að auki fóstrar Byggðasafn Vestfjarða tvo merka súðbyrðinga í eigu Þjóðminjasafns Íslands. Það eru Þór frá Keldu við Mjóafjörð í Djúpi, um hann er fátt vitað og Ögra úr Ögurvíkinni, sexæringur, smíðaður um 1880-1890 af Kristjáni Kristjánssyni bónda og skipasmið í Þúfum í Reykjafjarðarhreppi.

Það má segja að við stofnun safnsins árið 1942 og fyrsta skráða grip þess hafi tónninn verið gefinn. Það er sexæringurinn Ölver, vestfirskur bátur með öllum fargögnum. Ölver hefur verið þungamiðjan í áhrifaríkri sýningu verbúðarlífsins í Ósvör í Bolungarvík og var í aðalhlutverki í heimildarmyndinni um Verstöðina Ísland sem Erlendur Sveinsson kvikmyndagerðarmaður stýrði. Ölver var smíðaður í Bolungarvík árið 1941 af Jóhanni Bjarnasyni, bátasmið og fyrrum árabátaformanni þar í bæ. Báturinn er smíðaður að ósk Bárðar G. Tómassonar, skipaverkfræðings.

Um Karítas Skarphéðinsdóttur

Wed, 24 Jun 2026 12:49:00 GMT

Karítas Skarphéðinsdóttir fæddist í Æðey við Ísafjarðadjúp þann 20 janúar árið 1890. Hún var dóttir hjónanna Petrínu Ásgeirsdóttur frá Látrum í Mjóafirði og Skarphéðins Elíasarsonar frá Garðstöðum í Ögursveit.

Að mestu er stuðst við grein Karítasar Skarphéðinsdóttur Neff sem birtist í Ársriti Sögufélags Ísfirðinga árið 2010. En einnig fengum við nokkrar staðreyndir og viðbætur frá Gunnari Frímannssyni.

Karítas Skarphéðinsdóttir fæddist í Æðey við Ísafjarðadjúp þann 20 janúar árið 1890. Hún var dóttir hjónanna Petrínu Ásgeirsdóttur frá Látrum í Mjóafirði og Skarphéðins Elíasarsonar frá Garðstöðum í Ögursveit. Petrína móðirin lést úr lungabólgu nokkrum mánuðum eftir fæðingu hennar. Faðir Karítasar er skráður manntalinu 1890 sem tómthúsmaður á Laugabóli sem lifði af fiskveiðum. Seinna var hann bóndi í Efstadal með örfáar ær. En miklu lengur fékkst hann við sjómennsku, var vinnumaður og verkamaður eftir að hann flutti í þéttbýlið.

Sammæðra systur Karitasar voru, Anna og Friðgerður f. 15. 4. 1888, Anna fór í fóstur upp í Laugaland í Skjaldfannardal. Foreldrarnir fengu ekki að hafa bæði börnin hjá sér og lífvænlegri eineggja tvíburinn var settur í fóstur, Friðgerður varð eftir hjá foreldrum sínum í Æðey. Friðgerði var komið í fóstur hjá afa sínum á Látrum í Mjóafirði eftir að Petrína móðir hennar féll frá. Þar var hún 1891 – 1896 en þá var henni komið í fóstur hjá hálfsystur föður hennar, Sigríði Markúsdóttur, í Botni í Mjóafirði. Þar ólst hún upp.

Karítas var þó eftir í Æðey þar sem gömul kona annaðist hana fyrstu 2 árin, þá kvæntist faðir hennar á ný, Pálínu Árnadóttur 4 árum seinna. Saman eignuðust þau fimm börn, Fyrsta barn þeirra, fæddist í nóvember 1892, þá voru þau í húsmennsku í Hagakoti sem er/var yst/nyrst í Laugardal. Þau fluttust í Laugaból í Laugardal 1893 og voru þar til 1898 en fluttust svo Efstadal í þeim sama Laugardal. Þar voru þau 6 ár í miklu basli, m.a. vegna veikinda Pálínu sem var líklega sinnisveik. Þegar fleiri börn bættust í hópinn 1898 og á árunum þar á eftir hefur lífið ekki orðið auðveldara þó svo að Skarphéðinn sækti Önnu dóttur sína 10 ára yfir í Laugaland til að hjálpa til við heimilishaldið.

Hálfsystkini Karítasar voru: Petrína Sigrún f. 1892 í Hagakoti, Sigmundur Viktor f.1898 líklegast á Laugabóli, Sigurjón Skarphéðinsson f. 1901 í Efstadal, Magnús Skarphéðinn f. 1903 í Efstadal og svo Bergþóra sem fæddist á Gunnarseyri í Skötufirði 1910.

Karítas ólst upp við svipaðan kost og alþýðufólk fyrri alda gerði hér á landi, þó að tuttugasta öldin væri að hefjast. Einangrunin hefur verið mikil, því augljóst hvernig heimilisfólk hefur varla haft það á færi sínu að fylgst með utanaðkomandi breytingum. Fáir áttu leið eða erindi upp í Efstadal, var því ekki gestkvæmt á heimilinu. Við þessar aðstæður lögðu allir hart að sér í lífsbaráttunni, börn sem fullorðnir, Karitas var mjög liðtæk til vinnu, þrátt fyrir ungan aldur og fíngerða vöxt. Barnafræðsla var því ekki forgangsmál og sagðist hún sjálf hafa fengið tilsögn við lestur, skrift, reikning og kristinfræðslu í einn til tvo mánuði í kring um fermingu hjá prestinum.

Þrátt fyrir litla formlega menntun var Karítas vel versuð í sálmum, þulum og skáldskap. Mun það vera húslestrunum að þakka, bæði inn á heimilinu sem og þeim bæjum sem hún dvaldist á sem vinnukona. Sérstaklega minntist Karítas bæjarins Laugarbóls með mikilli hlýju, en sagði hún frá því í viðtali sem Hallfreður Örn Eiríksson tók við hana á Hrafnistu árið 1966. Þar minnist hún einnig á kynni sín af Símoni Dalaskáldi, sem var víst svolítið fyrir að kveða í kvenfólk, þessu til sönnunar fer Karítas með stutta vísu eftir Símon:

Sigríður hér hýr á kinn
hreina og fagra píkan
fer að búa um Símon sinn
og sig nú kannski líka.

Sú alþýðumenntun sem Karítas hlaut, dugði henni vel síðar meir til að mæta bæði atvinnurekundum og stjórnmálamönnum þess tíma.

Karítas var gefin Magnúsi Guðmundssyni aðeins sextán ára gömul, en Magnús byggði hús fyrir Skarphéðinn föður hennar að launum. Magnús var þrjátíu og sjö ára ekkjumaður sem átti 4 börn, hann þótti góður handverksmaður og vann ýmis störf fyrir eignafólk í sveitinni. Dag einn kom Magnús til hennar með hring og sagði: „Nú erum við trúlofuð, vina mín.“

Karítas og Magnús gengu í hjónaband 18 nóvember árið 1907. Baslið byrjaði strax en þó Magnús væri góður handverksmaður þá átti hann engar veraldlegar eigur.

Þau eignuðust 10 börn og átta af þeim komust á legg, tvíburar dóu nokkurra daga gamlir. Börnin voru: 1. Svanberg, f. 9. jan. 1909; 2. Petrína Sigríður, f. 5. okt. 1910; 3. Þorsteinn:4. Aðalheiður f. 3. okt. 1915; 5.-6. Guðmundur og Anna f. 3. júlí 1917; 7. Halldóra f. 24. júní 1918; 8. Skarphéðinn f. 16. febr. 1921; 9. Einar f. 4. júlí 1924 og 10. Pálína f. 25. júní 1926.

Árið 1916 tóku þau sig upp og fluttust í Hnífsdal, þar fengu þau inni í verbúð og Magnús fór á sjóinn. Í þessum verbúðum bjó allskonar fólk bæði einhleypingar sem fjölskyldur. Má nærri geta að of hafi slegið í brýnu milli manna, sérlega þegar sjómennirnir drukku í landlegum. Karítas var alla tíð mikil bindindis kona og bragðaði ekki áfengi allt sitt líf. Svo illa var henni við áfengi að hún taldi það vera stærsta sjálfstæðismál íslendinga að losna við vín bölið. Af þessu fara sögur og skrifar Sverrir Kristjánsson sagnfræðingur minningagrein í Þjóðviljann 21. Janúar 1973:

„ En hann sá hana fyrst á framboðsfundi í Bjarnastaðaskóla á Álftanesi 1946: „Á aftasta bekk við austurenda skólastofunnar sat kona ein. Hún rís á fætur og biður um orðið. Fundarstjórinn, sem auðsjáanlega bar ekki kennsl á konu þessa, bað hana að segja til nafns síns. Hún svaraði: „Ég heiti Karitas Skarphéðinsdóttir“.

Mér varð starsýnt á konuna. Hún var klædd í skart. Skúfur skotthúfunnar féll með þokka fram á aðra öxlina, fyrir ofan skúfinn var gullhólkur. Svört silkitreyja, upphluturinn féll þétt að grönnu mittinu, silfurmillurnar glitruðu í birtunni sem lagði inn um gluggana. Hún var tæplega meðalkona á hæð, miðað við vöxt íslenskra kvenna af hennar kynslóð, en mér virtist hún vera einhvers staðar milli fimmtugs og sextugs. Andlitið frítt, hárið mikið og vel snyrt í fléttum, hnarreist var hún og upplitsdjörf. Hún leit rétt í svip yfir kjósendahjörðina, síðan nokkuð fastar á okkur sakborningana á frambjóðendabekknum og mér sýndist ekki betur en það brygði fyrir léttri fyrirlitningu í augnaráðinu þegar hún horfði á okkur. Hún beitti listrænni þögn um stund eins og æfð leikkona. Síðan hóf hún mál sitt.

Það mál sem ég ætla að ræða hér á þessum stað er sjálfstæðismálið. En það sem ég tel mikilvægasta sjálfstæðismál íslensku þjóðarinnar er áfengismálið.

Og nú vil ég spyrja háttvirta frambjóðendur, viljið þið útrýma áfengisbölinu og flytja áfengið út úr landinu? Og ég heimta skýr svör við spurningu minni.

Það duldist engum að hér talaði enginn viðvaningur. Orðin spruttu óhikað af vörum hennar, setningarnar felldar í fast mót, tungutakið eins og þegar íslenskan er tærust, með ilm af innbornu blómgresi.“

Árið 1922 flutti fjölskyldan til Ísafjarðar, þá var svo komið að íbúar Ísafjarðar voru orðnir 2020. Bæjarstjórnin greip þá til þess ráðs að auglýsa í landsblöðum auglýsingu þar sem utanhéraðsmönnum var ráðið frá því að flytjast til bæjarins. Það kom þó ekki í veg fyrir að íbúum héldi áfram að fjölga og náði sú fjölgun eins konar hápunkti árið 1945 þegar íbúar urðu 2919, en fækkaði eilítið upp frá því. Þessi mikla íbúaaukning á stuttum tíma skapaði því gífurlega húsnæðiseklu.

Þannig fluttu þau, fyrst í timburhús sem áður hafði verið sláturhús og var kallað „Hjallurinn“. Þar fæddust yngstu börnin tvö, Einar fæddur árið 1924 og Pálína fædd árið 1926. Húsnæðið samanstóð af einu herbergi með eldavél í bíslaginu. Í þessu herbergi bjó fjölskyldan sem nú taldi 10 manns. Magnús smíðaði breið rúm svo börnin gætu sofið hlið við hlið, með eitt til fóta. Karítas var þá hætt að sofa með Magnúsi, enda kom það betur út að hún væri með yngstu börnin hjá sér. Oft var hart í búi en það hjálpaði þegar elstu drengirnir fóru á sjóinn og börnin voru send í sveit á sumrin. Nokkrum árum síðar fluttu þau í litla sæmilega íbúð í kjallara við Sundstræti 29. Þarna var þá aldrei kalt því í stofunni var kolaofn.

Þrátt fyrir mikla fátækt var vel fylgst með stjórnmálum og öðrum málum, bæði frá Ísafirði og Reykjavík. Þau voru svo heppin að geta líka hlustað á útvarp þó ekkert ættu þau sjálf. Þar kom til góðmennska húseigandans sem leifði að leiddur væri hátalari frá hans útvarpi og niður í kjallarann. Því var talsverður menningabragur á heimilinu, enda voru þau bæði bókhneigðar manneskjur.

Karitas lagði mikið upp úr því að koma elstu drengjunum í framhaldsskóla, því þeir voru efnilegir og hlutu hrós kennara sinna. Æðsta takmark drengjanna var að fara í Stýrimannaskólann, en það var dýrt að kosta tvö börn í einu til náms. Karítas sótti um styrk hjá bænum fyrir annan soninn og fékk hann. Báðir fóru svo í skólann og tóku svokallað „pungapróf“. Þeir fengu háar einkunnir og Þorsteinn hélt áfram, fór til Reykjavíkur og tók meiraprófið sem veitti honum skipstjórnarréttindi á stærri fiskiskipum. Karítas og Magnús glöddust mikið yfir þessu. Það var svo sjaldgæft að svona miklir fátæklingar gætu komið börnum sínum til mennta. En hvað stúlkurnar varðaði, þá tíðkaðist ekki hjá fátæku fólki að sækjast eftir menntun fyrir þær.

Árin (1922-1938) sem Karitas bjó á Ísafirði voru hennar þróttmestu ár, þá barðist hún hart i verkalýðsmálum, fylgdi fyrst róttækari armi Alþýðuflokksins, en gekk i Kommúnistaflokkinn þegar hann var stofnaður. Karitas sagði sjálf að þegar hún mætti á fund eða til átaka við atvinnurekendur og önnur afturhaldsöfl á Ísafirði, hafi hún jafnan skartað sínu besta. Sagt er að þessi vísa hafi verið ort um Karítas þegar hún var verkakona á Ísafirði:

Ein er gálan gjörn á þras
gulli og silki búin.
Kaffiskála Karitas
kommúnistafrúin

Halldór Ólafsson lýsir aðstæðum og baráttumálum Karítasar vel í minningargrein:

„ Þau Karitas og Magnús höfðu þannig fyrir mikilli ómegð að sjá, og urðu af þeim sökum að vinna bæði utan heimilis, þegar einhverja vinnu var að fá, en það var oft að skornum skammti, sérstaklega á kreppuárunum fyrir og eftir 1930. Vann Magnús aðallega við smíðar, en Karitas stundaði þá verkakvennavinnu sem mest gaf i aðra hönd, en það var að vaska saltfisk. Auk þess var hún i síldarvinnu a Siglufirði á sumrin. Þetta voru hvort tveggja óþrifaleg og erfið störf, og aðeins fær duglegu og kappsömu fólki. Hér var um að ræða ákvæðisvinnu, sem var svo illa borguð, að aldrei mátti slaka á, ef ná átti örlítið meiri tekjum en venjulegum daglaunum verkakvenna. Aðbúnaður við þessa vinnu, sérstaklega fiskvöskun, var auk þess þannig, að ekki var mönnum bjóðandi, og nútímafólki mundi ekki trúa ef lýst væri i öllum atriðum. Vaskið byrjaði venjulega síðari hluta vetrar og stóð yfir allt vorið. Athafnasvæðið var sums staðar undir berum himni, en oftast i skjóli og tjaldað fyrir til að verjast verstu næðingunum. Annars staðar, einkum á stærri fiskverkunarstöðvum, var vaskað i húsi, sem oftast þurfti að vera opið i báða enda.svo vindur mæddi þar um. Í frosti þurfti oft að brjóta klaka af vöskunarkössunum áður en byrjað var að vaska upp úr þeim. í þessu ískalda vatni þurftu verkakonur svo að vaska fiskinn, og þurftu þá að hamast eins og kraftar frekast leyfðu til þess eins að halda á sér hita.

Þessa erfiðu vinnu stundaði Karitas flest árin sem hún átti heima á Ísafirði, og þurfti þar að auki að sinna störfum á fjölmennu heimili. Vinnudagurinn varð því oft langur og erfiður. Dagvinnu tíminn á þessum árum var 10 stundir. Frá þessu var þó vikið þegar mest þótti við liggja, og voru vöskunarkonur þá kallaðar til annarrar vinnu þegar raunverulegu dagsverki var lokið. Ég kynntist Karitas, manni hennar og börnum, um eða eftir 1930. Það ár var Kommúnistaflokkur Íslands stofnaður, og voru þau Karitas og Magnús meðal stofnenda flokksdeildar á Ísafirði. Hún starfaði einnig mikið i verkalýðsfélaginu Baldri, en á þessum árum var mikið starf i því félagi og fundir tíðir og stundum hávaðasamir, því oft urðu þar harðar deilur, en hér er tæpast viðeigandi að rekja þá sögu.

Ég vil þó ekki láta hjá liða að geta tveggja hagsmunamála verkafólks, sem Karitas beitti sér sérstaklega fyrir. Annað var krafan um bættan aðbúnað við saltfiskvöskun, þar sem meðal annars var farið fram á, að vatninu sem vaskað var úr, væri haldið það heitu, að ekki þyrfti að byrja á því að brjóta klaka al vöskunarkössunum þegar vinna skyldi hefjast á morgnana.

Hitt málið var krafa um kaffistofu á vinnustóðum, en á þessum árum varð verkafólk að drekka kaffið sitt svo að segja hvar sem það var statt, og lengi vel var enginn ákveðinn kaffitími. Bæði þessi mál mættu mikilli mótspyrnu atvinnurekenda, verkafólks og forystumanna þess, þó að mörgum muni þykja það furðulegt. Mun þar einkum hafa um ráðið ótti við að missa atvinnu ef bornar voru fram ástæðulausar kröfur, en á þessum árum þótti krafan um bætta aðstöðu á vinnustað jaðra við guðlaust athæfi.

Ekki man ég hvort krafan um að hita vatnið i vöskunarkössunum náði fram að ganga, enda er sú atvinnugrein fyrir löngu lögð niður. Þó var i kjarasamningum 1944 sett það ákvæði, að fiskþvottavatnið skyldi hitað upp eins fljótt og atvinnurekendur sæju sér það fært. Það liðu líka mörg ár þar til krafan um kaffistofu á vinnustaði náði fram að ganga. Nú er það ekki talinn boðlegur vinnustaður ef ekki er þar kaffistofa með sæmilegum húsgögnum. Verkafólkið sem drekkur kaffið við svo þægilegar aðstæður sem nú, mætti gjarnan minnast þess, að harða og langa baráttu þurfti til aðkoma fram svo sjálfsögðum og nauðsynlegum þætti.

Þó að þessi tvö mál hafi sérstaklega verið nefnd hér beitti Karitas sér fyrir mörgum hagsmunamálum verkafólks. Af þessum sökum varð hún fyrir aðkasti afturhaldsafla og jafnvel alþýðufólks. Það þótti á þessum árum ekki hæfa af „vöskunarkerlingu" að standa uppi i hárinu á máttarvöldunum.“

Uppúr 1930 hófst erfitt tímabil hjá fjölskyldunni. Elsta dóttirin, Petrína veiktist af berklum, en aðeins ári síðar fékk Halldóra sömu veiki, sem dró hana til dauða á aðeins þremur vikum. Einnig fengu fjögur yngri börnin snert af berklum. Áföllin héldu áfram, því yngsta dóttirin, Pálína veiktist alvarlega af berklum 1940 og varð að liggja heima í eitt ár. Snemma árs 1941 kom sú fregn í útvarpinu að Péturseyjar væri saknað, Þorsteinn sonur Karítasar var skipstjóri á því skipi og systursonur, Hallgrímur Pétursson, stýrimaður. Við rannsókn kom í ljós að skothríð þjóðverja hafði grandað skipinu, þar fórst öll áhöfn sem taldi tíu sjómenn um borð.

Nú liggur þingsályktunar tillaga fyrir alþingi íslendinga, um að heiðra beri minningu þeirra sem létust að völdum stríðsátaka í seinni heimstyrjöldinni, þar segir:

„Fyrir liggja heimildir um þann fjölda Íslendinga sem lést á stríðsárunum þótt heildartalan ráðist nokkuð af því hvað er álitið flokkast undir fall af völdum stríðsátaka. Í sumum tilvikum skortir upplýsingar um ástæður þess að skip fórust. Þó liggja fyrir tilgátur sérfræðinga sem hafa rannsakað þessa sögu og skráð heimildir. Má þar nefna Þór Whitehead sem gaf út verkið Ísland í hers höndum árið 2002. Gunnar M. Magnúss tók saman verkið Virkið í norðri III sem var endurútgefið með breytingum og viðbótum árið 1984 af Helga Haukssyni. Þar er yfirlit yfir alla Íslendinga sem létust af stríðs völdum. Af þessum heimildum má álykta að í það minnsta 153 Íslendingar hafi látist vegna árása á skip sem þeir voru á eða árekstra skipanna við tundurdufl. Um er að ræða íslensk skip og erlend skip sem höfðu íslenska skipverja um borð. Þetta eru 0,13% af íbúafjölda hér á landi miðað við manntal í lok árs 1940 (121.474). Þessu til viðbótar fórust 58 á tveimur skipum, Sviða og Max Pemberton, sem líkur standa til að hafi tengst árekstrum við tundurdufl. Einnig er gert ráð fyrir þeim sem féllu á Íslandi á stríðsárunum fyrir hendi bandarískra hermanna. Heildarfjöldi Íslendinga sem féll af völdum stríðsátaka var því um 211 eða 0,17% af íbúafjölda landsins í lok árs 1940. Það er áhugavert að skoða þessar tölur í samanburði við hlutfallslegt mannfall annarra þjóða. Lauslegar tölur til samanburðar sýna að sem hlutfall af heildarfjölda íbúa er þetta sambærilegt mannfalli Dana og mun meira en mannfall Svía. Bandaríkin misstu um 0,2% af heildarfólksfjölda sínum í stríðinu, Kanada missti 0,4%, Bretland missti 0,7% og Frakkland 1,5%.“

Við hvert áfallið hertist Karítas og hellti sér í vinnu í stað þess að leggjast í sorg. Hún vann í sláturhúsinu, á reitnum, vaskaði fisk og vann síðar í rækjuverksmiðjunni. Á sumrin fór hún í síld til Siglufjarðar. Það var hún sem huggaði ástvini sína í sorg þeirra. Hún hvorki grét né barmaði sér þegar aðrir sáu til og hneyksluðust sumir á því hvernig hún bar sig. Þetta var hennar háttur til að komast yfir sorg og erfiðleika.

Alla tíð hafði setið í Karitas hvernig til þessa hjónabands var stofnað. Hún var aldrei spurð hvað hún vildi í þessum málum og var í henni beiskja sem að lokum leiddi til skilnaðar. Skapgerð þeirra var ákvaðalega ólík. Magnús var skapstór og alvörugefin þótt hann ætti til að taka þátt í söng og gleði, enda mikill söngmaður.Karítas var ákaflega létt í lund og söngelsk, enginn vafi er því að skapgerð hennar hjálpaði í mótlæti. Þá er ótalin sá eiginleiki hennar, kunna ekki að reiðast. Enginn sá hana nokkurn tíma rífast eða æsa sig. Þegar hún ákvað að skilja við Magnús 1936 fór hún hávaðalaust. Hún tók tvo yngstu börnin með sér, en hin voru farin að heiman. Þá leigði hún herbergi í fyrr nefndum Hjalli, en Magnús leigði herbergi í sömu götu. Þannig gátu börnin haft samband við hann. En auk þeirra skýringa, sem gefnar eru, hefur verið bent á að það hafi verið fjárhagslega hagkvæmt fyrir þau að vera skilin því að þannig hafi Magnús átt rétt á bótum frá hinu opinbera sem hann átti ekki ef hann var á framfæri konu sinnar. Skilnaðir voru ekki algengir á þessum tíma meðal barnafólks. Samkvæmt tölum frá Hagstofu voru skilnaðir 38 á öllu landinu árið 1936.

Tveimur árum eftir skilnaðinn missti Sigurjón Svanberg, hálfbróðir Karitasar sem bjó í Reykjavík, konu sína við barnsburð og bað Karitas að koma og aðstoða sig um stundarsakir. Þá flutti Karitas suður og var hjá honum um sumarið og flutti ekki Vestur aftur.

Karítas bjó víða í Reykjavík, Mosfellssveit, Hafnarfirði, á Vatnsleysuströnd og hún reyndi fyrir sér við búskap í Tröð á Álftanesi. Síðustu árin var hún á Hrafnistu í Reykjavík. Um tíma bjó Skarphéðinn faðir hennar hjá henni bæði í Tröð og á Brunnastöðum á Vatnsleysuströnd þar sem Skarphéðinn lést. Skarphéðinn hefur eflaust reynt að hjálpa til við búskapinn þó að hann væri orðinn giktveikur og hrumur síðustu árin. Hann hefur þá fengið einhvern ellistyrk en ekki er við því að búast að Karitas hafi fengið mikinn fjárhagslegan stuðning frá Sigurjóni hálfbróður sínum, þótt hann hafi á þessum tíma búið við allgóð efni, því að þau Karitas voru mjög á öndverðum meiði í pólitíkinni, hann hallur undir nasisma en hún kommúnisti.

Karítas lést á Hrafnistu árið 1972, lífstarf hennar skilaði árangri sem vert er að minnast, þráin eftir því að bæta og fegra samfélagið, þó ekki hafi henni alltaf verið þakkað fyrir.

Ég var aldrei barn, ný grunnsýning hjá Byggðasafni Vestfjarða 2017

Wed, 24 Jun 2026 12:26:19 GMT

Líf og störf Karítasar Skarphéðinsdóttur (1890 – 1972)

Byggðasafn Vestfjarða hefur ákveðið að setja upp nýja grunnsýningu fyrir sumarið 2017. Að þessu sinni er ætlunin að skoða betur fiskverkunina í landi.

Sýningunni er ætlað að útskýra hvernig staðurinn, norðanverðir Vestfirðir, mótast og mótar manneskjur. Hvernig er, veðurfar, jarðfræðin, vistkerfið, að búa á Ísafirði, hvað gerir fólk, hvernig skapast verðmæti og verðmætamat heimamanna?

Við höfum ákveðið að fjalla um líf og störf Karítasar Skarphéðinsdóttur (1890 – 1972). Þannig má líta á hana sem leiðsögumann sýningarinnar. Karítas var áberandi kona sem markaði spor í samtímann, þar að leiðandi hefur töluvert verið um hana skrifað sem og sagðar um hana sögur í margvíslegu samhengi. Barnabarn hennar Karítas Skarphéðinsdóttir Neff skrifaði um nöfnu sína ritgerð sem birtist 1993 í ritinu Lífshættir íslenskra kvenna, Auður Styrkársdóttir ritstýrði. Einnig skrifaði Björgvin Bjarnason grein í Ársrit Sögufélags Ísfirðinga árið 2015, sem heitir Baráttusaga kommúnista á Ísafirði 1930 – 1935 þar kemur fram hverjir tóku þátt í verkalýðsbaráttunni á þessum tíma.

Titill sýningarinnar, (Ég var aldrei barn) kemur frá Karítas sjálfri, en hún lét þessi orð falla í viðtalsröð sem Hallfreður Örn Eiríksson tók við hana á árunum 1966 – 1969, viðtalið er varveitt inn á vef Ísmúsar.

Tímabilið sem um ræðir, stendur með einn fótinn í hugmyndafræði bændasamfélags 19 aldar eins og leiðsögumaður sýningarinnar gerði. Á hinn bóginn er Ísafjörður á þessum árum suðupunktur, þar sem grannt er fylgst með og tekin var upp hugmyndafræði alþjóðlegra stefna. Þannig mótaðist þéttbýlið, með átökum ólíkra gilda, með átökum á milli kynja, með átökum þeirra sem eiga og þeirra sem eiga ekki.

Karítas er táknmynd staðar og hugmyndafræðilegs samtíma, hún er líkami konu sem ekki var ætlað sjálfsyfirráð. Þannig var hún seld fyrir húsbyggingu aðeins 16 ára gömul, smábóndinn Skarphéðinn ekki svo aumur að hann gæti ekki selt stúlkuna fyrir húsaskjól.

Rosi Braidotti hefur fjallað um afleiðingar þess að tilheyra óskilgreindum minnihlutahópi í bók sinni Metamorphoses: Towards a Materialist Theory of Becoming. Þar segir hún, líkamann vera miðju hins pólitíska valds, bæði í hinu stóra þjóðhagslega (macro) samhengi og í hinu smáa persónulega samhengi (micro). Þetta vald hefur tangarhald á líkamanum og kemur sér oft fyrir í gegnum tækni. Þetta er sá kraftur sem keyrir áfram heimshagkerfið á kostnað líkama borgaranna.

Líkaminn sem miðja hins hugmyndafræðilega-, kynferðislega- og efnahagslega valds, er viðfangsefni sem kemur inn á flest svið samfélagsins. Sú sýn sem nýrri grunnsýningu er ætlað að birta, tekur afstöðu sem framlag inn í umræðu, sem nú er mjög virk á flestum sviðum fræða og lista. Sýningin leiðir áhorfendur, en er líka ætlað að vekja umræðu/samtal hjá gestum í samhengi við menningalega uppruna eigin persónu.

Þannig langar okkur að draga gesti alla leið inn að gafli, í þeim tilgangi að gefa persónulega upplifun á uppbyggingu staðarins.

Við hjá Byggðasafni Vestfjarða teljum það mikilvægt að svara kalli tímanns, með því að setja upp nýja sýningu. Þannig viljum við fjalla um og hleypa að fleiri röddum úr byggðarlaginu en hingað til hafa hljómað innan veggja safnsins.

Okkur þætti vænt um að heyra frá þeim sem hafa vitneskju um lífshlaup Karítasar Skarphéðinsdóttur.

Minningarorð um Björn Baldursson

Wed, 24 Jun 2026 12:14:18 GMT

Minningarorð 2017

Vetrarsólstöður liðu og jólin gengu i garð. Nýtt ár með hækkandi sól er komið, á einhvern hátt öfugsnúið því það er með þíðviðri. Blikinn heldur sér hljóður við strandlengjuna og kollan er einhversstaðar á hafi úti þar til hún hittir sinn lífsförunaut. Það eru kaflaskil.

Ef það var eitthvað sem mér var ókunnugt í gangverki náttúrunnar leitaði ég til Björns eða Bödda eins og hann kynnti sig. Auk eðlisgreindar hafði hann mikla og sterka náttúrugreind. Hann las í hegðan fugla og horfði til himins og sagðist þess vegna eiga von á amrandaslætti þegar liði á daginn. Böddi var í senn nútímamaður og stoltur fulltrúi horfinna kynslóða. Hann átti líka rætur til mikilla mankosta, fólki sem vandaði til verka og var sinni sveit til sóma og forustu. Böddi var um skeið bóndi í félagsbúi við sitt fólk í krúnudjásni Djúpsins, eyjunni Vigur, sem var grunnur að menntun sem hvaða háskólasamfélag heimsins gæti verið stolt af.

Böddi kom til starfa hjá Byggðasafni Vestfjarða árið 2004. Þessi litli vinnustaður var í nokkrum vexti og fáar hendur unnu verkin. Það var gantast með það að safnmaður, a.m.k. sá sem vill þrífast á litlu safni, getur ekki verið grámyglulegur grúskari sem grúfir sig yfir fræðin í friði fyrir öllu og öllum. Hann þarf að kunna skil á öllu litrófi vinnumarkaðarins, allt frá sagnfræðigrúski, margskonar hönnunar, rekstrarkúnstar og skemmtanabransans. Allt þetta kom Böddi með úr Vigur í mali sínum og að auki var hann smiður á tré og járn, með undirstöðuatriði í vélfræði, svo hafði hann pungapróf og kunni pelastikk svo eitthvað sé nefnt - en síðast en ekki síst, náttúrugreind.

Eitt er að vera hrekkjóttur og annað að vera stríðinn. Hvortveggja fór saman í Bödda og þá í jákvæðustu merkingu þess. Hann meiddi aldrei nokkurn mann. Það var húmor, yfirvegaður og vandlega undirbúinn, sem réð ferðinni þegar sá gállinn var á honum. Fórnarlömbin komu aldrei sárir undan sendingunum, kannski örlítið skömmustulegir og niðurlægðir vegna þess að hafa ekki séð í gegnum hið flókna net hrekksins. Böddi var hvers manns hugljúfi og skemmtilegur maður.

Björn Baldursson frá Vigur var einstakur samstarfsmaður. Frá fyrstu stundu vorum við samstíga og jafningjar í vinnunni og vorum fljótir að finna okkar hlutverk sem bætti hvort annað. Hann var kvikur og lausnamiðaður á móti hægfara sveimhuga með vott af verkkvíða. Hann gekk, eða öllu heldur fór á spretti í öll störf og var ótrúlega fljótur að tileinka sér nýjar nálganir. Eðlislæg smekkvísi og víðfeðm kunnátta kom hann með úr eyjunni. Á einhvern hátt lék allt í höndunum á honum. Við rökræddum og deildum saman mörgum áhersluatriðum á sviði minjavörslunnar, má þar nefna vörslu bátaarfsins og strandminja almennt. Það bar aldrei skugga á okkar samstarf og það yljar manni að rifja upp fjölmörg skemmtileg atvik sem við upplifðum saman.

Kæra Ninna, Balli og Snjólaug – vinir og vandamenn. Með ósegjanlegum harmi og söknuði kveðjum við Margrét og fjölskyldur okkar kæran vin og samstarfsmann sem svo ungur fellur frá. Á litlum vinnustað erum við líkt og fjölskylda, sorgin umlykur og eina haldreipið er minning og virðing fyrir þeim verkum sem Björn Baldursson frá Vigur vann og innleiddi í okkar störf. Við áttum góð ár og eftirminnileg, fyrir þau erum við þakklát.

Jón Sigurpálsson

Nýr starfsmaður 2016

Wed, 24 Jun 2026 12:10:30 GMT

Helga Þórsdóttir

Björn Baldursson annar starfsmaður Byggðasafni Vestfjarða varð fyrir áfalli í upphafi sumars og verður frá vinnu í a.m.k. ár. Það var ljóst að fylla þurfti það skarð og auglýst var eftir starfsmanni í tímabundna stöðu. 13 umsóknir bárust og voru 7 af þeim það frambærilegar að óskað var eftir viðtali við við þá. Eftir ítarlega skoðun var ákveðið að kalla til starfa Helgu Þórsdóttur.

Helga er menningarfræðingur auk þess sem hún er menntuð í myndlist og innanhússarkitektúr. Sem myndlistarmaður hefur hún haldið og tekið þátt í fjölda sýninga ásamt því að starfa sjálfstætt við sýningarstjórn fyrir söfn og sýningasali, einnig skrifar Helga um myndlist m.a í veftímaritið art*zine. Auk starfa á sviði myndlistar hefur Helga starfað sem innanhúsarkitekt, við hönnun, verkefnastjórnun, uppsetningu sýninga, hönnun leikmynda og sýningarbása og sem leiðsögumaður á Íslandi og í París.

Ávextir hafsins

Wed, 24 Jun 2026 12:08:53 GMT

Byggðasafn Vestfjarða efnir til veislu föstudaginn 15. júlí 2015 í Turnhúsinu í Neðstakaupstað. Að þessu sinni nefnist veislan Á vextir hafsins

Byggðasafn Vestfjarða efnir til veislu föstudaginn 15. júlí 2015 í Turnhúsinu í Neðstakaupstað. Að þessu sinni nefnist veislan Á vextir hafsins . Veislan verður með öðru sniði en hinar hefðbundnu saltfiskveislur safnsins og er tilefnið ærið svo ekki sé meira sagt. Það eru 230 ár frá því Eyri við Skutulsfjörð fékk kaupstaðarréttindi samkvæmt konunglegri tilskipun, svo því sé haldið til haga. Það eru

200 ár frá því að Eyri missir kaupstaðarréttinn í hráskinnsleik stjórnmálanna sem hrifsaði hann og flutti yfir til Grundarfjarða. Við það taldist Ísafjörður þeirra úthöfn sem íbúunum sárnaði og bjuggu við í hálfa öld, eða til ársins 1866 að Ísafjörður hlaut aftur kaupstaðaréttindi og að auki með eigin forráðum og bæjarstjórn. Upp á það er haldið ásamt því að 20 ár eru frá sameiningu sex sveitarfélaga og Ísafjarðarbær varð til.

Í rúm 15 ár hafa veislur safnsins verið með svipuðu sniði og eru orðnar að nokkurskonar ársfagnaði safnsins. Það þótti tilhlýðilegt að breyta til og hafa veisluna með öðru sniði af tilefni þessa margbrotna afmælisárs. Eitt er þó það sem einkennt hefur veislurnar, ljúffengur matur og tónlistarflutningur einvala tónlistarmanna. Oftast hefur það verið í höndum saltfisksveitar Villa Valla, en auk Vilbergs Vilbergssonar er söngkonan Jóhanna V. Þórhallsdóttir, Tómas R. Einarsson kontrabassaleikari, gítarleikarinn Páll Torfi Önundarson og Matthías M.D. Hemstock á slagverk. Þessi frábæra sveit mun ylja okkur með flutningi sínum að þessu sinni.

Kallaður var á vettvang Vestfirðingarnir Ingi Þórarinn Friðriksson yfirmatreiðslumaður og félagar hans Benedikt Fannar Gylfason og Hermann Ingi Kristinsson. Saman galdra þeir fram veislumat úr hráefni sem fæst hér við bæjardyrnar og setja í þann búning sem veislugestir allajafnan fá ekki. Má þar nefna m.a. tapas með saltfiski, saltfisk-carpacci ásamt heimalöguðu pestó og kartöflu-aioli, lunda úr Vigur með bláberjum og ætiþislakremi, kúlaðann steinbít með smjöri og sölvum, reykt þorskalifur á ristuðu brauði ásamt tómatsultu, grillaða hrefna með sætri sojasósu og kerfli, hrefnusmáborgara og ristuðu smælki, vel kryddaðar rækjur með kerfli, lambarifjur með saltbökuðum rófum, svartfuglsegg að hætti Inga og og í lokin skyr og rabarbara.

Þessi dýrðlega veisla hefst kl. 19:00 með fordrykk föstudaginn 15. júlí innanum safnmunina í Turnhúsinu.

Skipalíkön Hálfdáns Bjarnasonar

Wed, 24 Jun 2026 12:03:35 GMT

Í Byggðasafninu eru haglega gerð líkön af kútter og skonnortu. Þessi líkön eru gerð af Hálfdáni Bjarnasyni smið á Ísafirði f.17. ágúst 1885, d.17. desember 1965, og voru þau smíðuð sérstaklega fyrir Byggðasafnið

Í Byggðasafninu eru haglega gerð líkön af kútter og skonnortu. Þessi líkön eru gerð af Hálfdáni Bjarnasyni smið á Ísafirði f.17. ágúst 1885, d.17. desember 1965, og voru þau smíðuð sérstaklega fyrir Byggðasafnið. Fyrirmynd skonnortunnar er Haffrúin, sem gerð var út frá Flateyri, og fyrirmynd kúttersins er kútterinn Haganes, en Hálfdán var á honum um skeið. Hálfdán smíðaði síðar einnig líkön fyrir Þjóðminjasafnið en þau voru töluvert stærri.

Í Vesturlandi, þann 24 desember 1964 birtist eftirfarandi viðtal við Hálfdán.

Vesturland 24.12.1964.

Viðtal við Hálfdán Bjarnason smið.

-Hann er kominn til að skoða skúturnar, segir sonarsonurinn, þegar gamall kvikur maður lýkur upp dyrunum á húsi við Seljalandsveg á Ísafirði á dimmu vetrarkvöldi. Innan stundar erum við komnir upp á Engjaveg á verkstæði gamla mannsins, Hálfdáns Bjarnasonar smiðs, og við augum blasa líkön af tveimur skútum, forkunnar fallegir gripir og listavel smíðaðir. Bæði eru skipin undir fullum seglum og möstrin ber við loft. -Þessi stærri er skonnorta, 2,38 m. á lengd og er tvímöstruð með fullum seglabúnaði, rá og reiða, segir gamli maðurinn. -Ég hygg að þetta muni vera danskt lag, en fyrirmyndin er skonnortan Haffrúin frá Flateyri, sem mun hafa verið 35 tonn. Þessi gerð af skonnortum var algeng hér á Vestfjörðum um og eftir aldamótin og ég man eftir Lovísu héðan frá Ísafirði og Fortunu frá Þingeyri. Á þessum skonnortum voru 15-16 menn á skaki. -Skonnortan er tvímöstruð og stórseglið er á aftara mastri og það segl hefur gaffaltopp. Svo er á hinu mastrinu skonnortssegl, og segl er á stagi á milli mastra, það heitir millumstagssegl. Svo eru fjögur forsegl. Næst mastrinu er fokka, miðseglið er stagsegl, þá klýfur og fremsta seglið heitir jagari. Hálfdán smiður bendir á alla þessa hluti á líkaninu, sem er alveg nákvæm eftirlíking af gömlu skonnortunni, og hann nefnir nöfn, sem heyra fortíðinni til og láta framandlega í eyrum okkar, sem yngri erum. Hann bendir á eitt og annað á skipinu: vanta, veglínur, jómfrúr, bommu, gaffal, kló, pikk, riftalínu, skaut, krufuspil, stuðtalíu og enn fleiri nöfn, sem ekki verða upp talin hér. - Þetta er nákvæmt líkan, en þó allt tekið upp úr huganum. Allir hlutir á þessu líkani, stórir og smáir, eru eins og á gömlu skonnortunum. Í lest eru saltkassar í báðum hliðum og 16 kojur eru í lúkar. Allur skrokkurinn er úr eik og pikkspón og lúkar er innréttaður úr eik og káeta úr mahóní, en hún er aðeins fyrir tvo menn. -Já, þetta er allt smíðað eftir minni og ég er alveg öruggur um að þetta hafi allt verið svona, já, þetta var svona hjá okkur hér fyrir vestan. - Kútterinn hérna er 2,20 m. á lengd og það eru akkúrat 60 ár síðan ég var á kútternum, sem þetta módel er af, en hann hét Haganes. Hálfdán Bjarnason smiður er 79 ára að aldri og ber aldurinn vel. Að vísu er heyrnin nokkuð tekin að bila, en sjónin er góð og höndin styrk. Á meðan Árni er að taka myndirnar, getur gamli maðurinn ekki verið iðjulaus, hann grípur eikarspýtu og hnífinn og tálgar og tálgar. -Ég fór til Reykjavíkur árið 1906 til að læra smíðar og ég hefi verið húsasmiður, mublusmiður og skipasmiður síðan, skipasmiður í 30 ár. - Ég byrjaði til sjós árið 1898 og var á sjónum til 1905. Ég byrjaði á gömlu ljótu skipi, sem hét Ægir frá Bíldudal og var með kúttersretningu, og eitt sumar var ég á kútternum Haganesi, sem þetta líkan er smíðað eftir. -Fyrir um 10 árum var ég beðinn að smíða líkön fyrir Byggðasafnið hér á Ísafirði af skonnortu og kútter. Þetta eru eintrjánungar, um metri á lengd. En þessi líkön, sem eru miklu stærri, gat ég ekki lagt í fyrr en ég var hættur að vinna fyrir um 2 ½ ári. -Ég er búinn að vera nákvæmlega 12 mánuði með skonnortuna. Jú, þetta er ó- hemju mikil vinna. Seglin á hvorri skútunni eru sex vikna vinna. Ég var 7 mánuði að vinna við skrokkinn á skonnortunni, en 5 mánuði með reiðann, hann er svona mikil vinna. -Ég hefi eiginlega alltaf unnið fullan vinnudag við þetta og stundum upp í 14-16 tíma, þegar ég hef verið að vinna hér heima á rúminu við ýmsa smáhluti. -Annars hefi ég ekkert getað unnið við þetta í haust, ég ætlaði að hafa jullur á þeim, en ég veit ekki hvort ég endist til að klára það, ég hefi verið svo slappur í haust. Hvernig stóð á því að þú lagðir út í þetta verk? -Ástæðan fyrir því, að skúturnar eru orðnar til er sú, að eftir að ég hafði smíðað þessi líkön fyrir Byggðasafnið, fór ég suður og kom á Þjóðminjasafnið. Ég var viss um að þetta hlyti að vera til betra fyrir sunnan. Mér brá í brún þegar ég kom í Þjóðminjasafnið og sá það, sem þeir kalla kútter þar. Það er hreinasta forsmán, það skip er bæði ljótt, illa smíðað og ekkert rétt við það, það er ekkert í líkingu við það, sem það á að vera og gefur alls ekki rétta hugmynd af þessum skipum. Gamli maðurinn hefur talað í sig hita og það er auðheyrt, að þetta er hans hjartans mál. -En ég sá þar líka tvö listaverk, módel af Gauksstaðaskipinu og áttæringi með sunnlenzku lagi, hann er alveg listavel smíðaður. -Að ég kom í Þjóðminjasafnið varð mér hvatning til að smíða þessi skip, án þeirrar heimsóknar hefðu þau ekki orðið til, því að mér hafði ekki til hugar komið, að einhver hefði ekki verið búinn að smíða svona skip áður. -Ég vildi að til væru líkön af þessum skipum, þar sem allt er sýnt rétt, og ég þori að ábyrgjast, að á mínum líkönum er allt rétt sýnt, þó úr huganum sé. Skipin voru okkur strákunum það sama og þeim eru bílarnir núna og okkur þótti vænt um þessi skip. Allri þjóðinni þótti vænt um þessi skip, enda voru þau fyrsti vísir allra framkvæmda. Ég skal lofa þér að heyra vísur, sem ég hefi ort. Gamli maðurinn hallar sér aftur í sætinu, augun sindra á meðan hann flytur kvæðið og svipurinn verður glaðlegur. Hann rær sér og hrynjandi ljóðsins fylgir handasláttur. Minningarnar um liðna tið, um skútuöldina, taka hann föstum tökum og hugurinn leitar aftur um borð í gamla kútterinn.

Földum skautar fagra gnoðin

fyrsti vísir þess, sem er

fyrsti Íslands frelsisboðinn

farmanns hreysti vitni ber.

Vonir bjartar, hugur heitur

horfði af nýjum sjónarhól,

þegar þessar fögru fleytur

fyrst hér greiddu ský frá sól.

Þegar byljir byrgja strendur

brotna stengur, rifnar voð,

skipstjórinn við stýrið stendur

stundum sólarhringa tvo.

Brotsjóar um borðin renndu

þar boðar risu straumanna,

en hjartað trútt og hraustar hendur

héldu um stýristaumana.

Og hvað verður nú um þessi líkön þín, Hálfdán? — Það veit ég ekki. Sjálfur hefi ég helzt hug á því, að koma þeim á Þjóðminjasafnið, svo framarlega sem ekki verður stofnað Sjóminjasafn. Ég vil að skipin verði varðveitt, það er mín heitasta ósk.

Hvalreki

Wed, 24 Jun 2026 12:01:28 GMT

Hér fyrr á tíð þótti hvalreki sérstakt happ og í ísaárum bjargaði hann oft heilu sveitunum frá bjargarskorti og hungursneyð

Hér fyrr á tíð þótti hvalreki sérstakt happ og í ísaárum bjargaði hann oft heilu sveitunum frá bjargarskorti og hungursneyð, sem tvímælalaust hefði oft orðið. Má eiginlega segja að hvalrekarnir hafi verið lífsbjörg þjóðarinnar fyrr á öldum þegar sultur og seyra sóttu að.

Oft spunnust miklar deilur um hvalrekann, og jafnvel gekk það svo langt stundum að stórfelld mannvíg urðu vegna hans fyrr á öldum, þegar menn greindi á um eignarhald rekans.

Mesti hvalreki sem vitað er um á Íslandi var á Syðri Ánastöðum í Húnavatnssýslu vorið 1882. Þá fylltust allar víkur og vogar af hafís, og urðu þá innlyksa á stað sem Sandvík heitir, 32 hvalir sem allir voru síðan drepnir og skornir af bændum þar í sveitinni.

Ef hval rak þar á fjöru sem almenningur var, mátti hver hirða af honum sem hann vildi, en ef hvalinn rak að landi þar sem bóndi hafði eignarhald á var honum skipt eftir ýmsum reglum. Þeim sem fyrstur kom að rekanum bar skylda til þess að festa hvalinn tryggilega þannig að hann tæki ekki út aftur og láta aðra síðan vita um fundinn svo fljótt sem verða mátti, ella verða beittur þungum sektum.

Ef skutlaðan hval rak á land með merktum skutli í, fékk sá er fann hvalinn hluta af skotmannshlutnum. Sem dæmi var skotmannshlutur Arnfirðinga hnefaalin útfrá blástursholu og inn í bein, jafnstórt stykki útfrá gotu og svo sporðblaðkan sjálf.

Hvalspikið var brætt og notað sem ljósmeti, einnig var það stundum saltað . Oft var hvallýsi blandað í smjör til að drýgja smjörið. Sporðurinn og bægslin voru soðin og brytjuð niður og sett í súr. Hvalkjötið var borðað nýtt og einnig saltað, reykt eða súrsað. Hvaltennur og hvalskíði voru mjög eftirsótt smíðaefni, sérstaklega tennur úr búrhvölum og náhvölum, og úr þeim mátti smíða ýmsa fagra muni. Hvalbein voru einnig oft notuð sem burðarviðir í byggingum, enda beinin sum hver gríðarstór. Hvalleður var mikið notað til skógerðar og þóttu hvalskórnir mjög endingargóðir, væru þeir vel hirtir. Sjóskór sjómanna voru stundum hafðir úr hvalleðri.

Hvalbeinsduft í vatni eða víni var talið flýta fyrir fæðingu hjá konum í barnsburði, og mulin hvalkvörn var talin góð lækning við þvagteppu. Við doða í kúm þótti gott ráð að láta hvalkvörn liggja í vatni um tíma og láta svo doðakúna drekka seyðið af kvörninni.

Kirkjan átti mikil ítök víða um land, og átti t.d. Vatnsfjarðarkirkja 15 hvalrekaítök á Hornströndum. Eru þess mörg dæmi að umtalsverðar tekjur hafi komið í hlut kirkjunnar við hvalreka, og staðið undir viðgerðum og viðhaldi á þeim.

Hrefnu Láki

Wed, 24 Jun 2026 11:56:53 GMT

Þorlákur var brautryðjandi í hrefnuveiðum við Ísland og setti hann niður hrefnubyssu í bát sinn, Möggu, sem var 4 brl. trilla, sumarið 1913

Flestir Vestfirðingar sem komnir eru af léttasta skeiði kannast við að hafa heyrt talað um Hrefnu Láka, eða Þorlák Guðmundsson, f.7.desember 1877, d.17 nóvember 1950, sem bjó að Saurum í Álftafirði við Djúp. Þorlákur var brautryðjandi í hrefnuveiðum við Ísland og setti hann niður hrefnubyssu í bát sinn, Möggu, sem var 4 brl. trilla, sumarið 1913, en fyrstu hrefnuna skaut hann árið 1914. Stundaði hann svo hrefnuveiðar á Möggu í Ísafjarðardjúpi um áratuga skeið. Þorlákur var mikill veiðimaður og ekki var hann einungis góð hrefnuskytta heldur líka grenjaskytta mikil. Læt hér fylgja með tengil á grein á timarit.is um þennan mikla veiðimann. Athugið að fyrri greinin er í blaðinu í 1.tbl, 10 janúar 1943, bls.1 og svo er framhald í 2.tbl., 17 janúar 1943 á bls. 13. Afar fróðleg og skemmtileg grein.

http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3274930

Hákarlalegur á Gretti 1897 og 1898

Wed, 24 Jun 2026 11:54:28 GMT

Hákarlaveiðar voru mikið stundaðar á Vestfjörðum hér fyrr á tíð og allt framyfir aldamótin 1900.

Hákarlaveiðar voru mikið stundaðar á Vestfjörðum hér fyrr á tíð og allt framyfir aldamótin 1900. Fyrst og fremst var það lifrin sem var hirt og brædd. Hákarlalýsi þótti alveg sértaklega gott ljósmeti og var hákarlalýsi ein af aðal útflutningsafurðum Íslendinga lengi vel og lýsti upp stræti og torg erlendra borga. Hákarlaveiðiskipin voru ekki alltaf stór né vel búin og oft hefur aðbúnaður sjómanna verið slæmur, og gilti það einnig um annan veiðiskap. Þessi grein eftir Halldór Kristjánsson sem birtist í jólablaði Ísfirðings í desember árið 1958 gefur okkur smá innsýn í heim hákarlaveiðimannsins, og þá sér maður hvernig aðstæður sjómanna hafa verið á þessum tíma.

Jólablað Ísfirðings, 8.árgangur, 15.12.1958

Halldór Kristjánsson

Á Gretti gamla fyrir 60 árum.

Enda þótt treglega myndi ganga nú að manna skútur á hákarlaveiðar eins og þær gerðust og að þeim var búið fyrir 60-70 árum, kynni vel að vera að einhverjum þætti gaman að rekja feril einnar hákarlaskútu á þeirri tíð í fáeina daga og fylgjast nokkuð með hvernig gekk. Þeir, sem það vilja, geta þá skyggnzt með mér í dagbækur Grettis gamla frá þeim árum.

Dagbækur skipsins eru stuttorðar og segja ekki nema fátt eitt um lífið og starfið um borð. En þær eru samtímaheimild og greina frá ferðum skipsins, veðráttu og aflabrögðum. Og þær eru ómetanleg heimild til samanburðar við munnlegar frásagnir.

Grettir var skonnorta, 26,23 tonn og talinn hið traustasta skip. Þau ár, sem hér er um að ræða var Páll Rósinkransson skipstjóri á honum.

Fyrst skulum við þá rekja einn túr vorið 1897 samkvæmt því einu, sem Páll skipstjóri Rósinkransson hefur skráð í dagbókina. Föstudaginn 16. apríl, kl. 2 að nóttu, er létt á Flateyrarhöfn og siglt út. Vindur er þá suðaustan og austan þegar út kemur. Siglt frá þar til kl. 5 síðdegis. Þá er lagzt á 120 faðma dýpi með Barðann í suðri. Þarna er svo legið næsta dag í þoku og hægviðri og veiðast 34 hákarlar yfir sólarhringinn. Aðfaranótt sunnudags er enn þoka og 15 hákarlar veiðast. Klukkan 7 á sunnudagsmorgunn er veiðum hætt, því að þetta er sjálfur páskadagur. Með morgninum gerir bjartviðri. Klukkan 8 um kvöldið er byrjað að fiska og veiðast 11 hákarlar fyrir lágnætti. Það veiðast 5 hákarlar fyrir kl. 4 um nóttina en þá er létt og siglt í vestur 3 ½ mílu. Þar er lagzt á 90 faðma dýpi með Sléttanes í austurhöllu suðri. Þarna er svo legið allan þriðjudaginn en aflinn er heldur tregur. Aðfaranótt miðvikudags er svo létt og siglt austur. Undir hádegi er lagzt norður af Straumnesi á áttræðu dýpi. Þá er regn og þokuloft og óðum að hvessa vestan. Ekki gefur að renna. Um kvöldið er kominn stormur „búið að stikka út 200 föðmum af pertlínunni. Sami stormur, þungavindur og hvass alla nóttina. Eftir hádegi er létt og siglt austur. Þá gerir hæglætisveður suðvestan og seint um kvöldið er lagzt á hundrað faðma dýpi norður af Hornbjargi. Þarna veiðast 5 hákarlar um nóttina og morguninn en um hádegi er létt og siglt vestur. Þá er lagzt norður af Kögrinum á 150 föðmum. Þar veiðist einn hákarl um nóttina. Kl. 10,30 á laugardagsmorgun, „létt frá ísnum og siglt vestur“. Um kvöldið er lagzt norður af Bjarnarnúp. Þá er þungavindur sunnan og regn. Klukkan 4 um morguninn er létt og siglt vestur. Lagzt eftir hádegið norður af Gelti en létt undir lágnættið og siglt vestur um stund og lagzt svo á 150 föðmum með Barðann í suður. Þar nást svo 12 hákarlar yfir mánudaginn. Um nóttina bregzt veiðin alveg og með morgninum er létt og siglt vestur. Eftir nónið er lagzt norður-norðvestur af Skagahlíðum. Þar fást 24 hákarlar næsta sólarhring, 31 þann næsta og 56 föstudaginn 30. apríl. Veiðin glæddist yfirleitt ef að friður var til að liggja. Menn trúðu því að hákarlinn sækti þar að sem félagar hans voru „skornir niður“, en það var aðeins lifrin sem yfirleitt var hirt. Þessa dagana var hæglát vestanátt og gerði snjóbleytu og síðan kafald á föstudag.

Síðan er frásögn dagbókarinnar á þessa leið:

1-4. Hæglátur SA. Mikið dimmt snjóveður. Fengum 16 hákarla.

5-8. Fengum 5 hákarla. Kl. 7 ½ kafaldsbylur. Kl. 8 rok. Kl. 7 fer á drift. Farið að létta. Komnir undir segl kl. 8.

9-12.. Stormur ONO. Kafaldsbylur. Heist þrírifað stórsegl, einrifuð fokka og stormkýfur.

1-4. Sami stormur og kafaldsbylur. Stýrt SSO. Kl. 4 brotnar stykki úr skjólborðinu.

5-8. Sama veður. Kl. 7 heist tvírifað stórsegl. Pumpan lens.

9-12. Sama veður. Kl. 9 ¼ 14 peilast Kópurinn SO ½ (mílu) undan. Fyrr sást ekki land.

Sunnudag 2. maí.

1-4. Rok stormur ONO. Kafaldsbylur. Lagt til og frá undir Skandahlíðum.

5-8. Kl. 4 ½ farið að sigla inn á Patreksfjörð. Lagst á Patreksfirði kl. 7 fyrir bakborðskeðju, 35 faðmar úti.

1-4. Nokkuð hægri. Sami kafaldsbylur.

5-8. Birtir nokkuð.

9-12 Hæglátur NO. Sama snjóveðrið.

Mánudag 3. maí.

1-4. Hæglátur NO. Kafald. Létt kl. 2 ½ og siglt út.

5-8. Bjart veður. Skýjað loft. Kl. 5 heistur lognkýfur og gaffaltoppsegl. Komnir að Tálkna kl. 7 ½ .

9-12. Sama.

1-4. Sama.

5-8. SO. Stundum logn. Heiðbirta. Kl. 6 komnir að Kóp.

9-12. Hvass SO. Kafald. Tekið gaffalsegl og lognkýfur, einrifað stórsegl.

Þriðjudagur 4. maí.

1-4. Hvass O. Kafald og frost. Kl. 4 komnir að Barðaskerjum.

5-8. Sama veður. Krussað inn Önundarfjörð.

9-12. Sama.

1-4. Lagzt á Flateyrarhöfn kl. 2 ½ , 30 faðmar úti af bakborðskeðju.

Ekki var lengi haldið kyrru fyrir á Flateyri. Þó var ekki byrjað að skipa lifrinni upp fyrr en kl. 5 á miðvikudagsmorgunn. Því var lokið kl. 3 ½ um daginn og reyndist aflinn úr túrnum vera 60 tunnur. Þá var sótt vatn um kvöldið. Kl. 6 á fimmtudagsmorgun var byrjað að taka kol og beitu. Kl. 10 farið að taka kost (mánaðar). Síðan var „gjört við tóverk og ýmislegt, sett stykki í skjólborðið og fleira“. En kl. 9½ um kvöldið var létt og siglt út.

Hákarlamenn munu almennt hafa trúað því að veiðin gengi einna bezt í grennd við hafísinn því að hákarlinn kynni þar vel við sig. Hinsvegar vissu allir að hafísinn var viðsjárverður og stórhættulegur. Ekki mun þó Páll Rósinkransson hafa óttast ísinn meira en sjó og vind. Þriðjudaginn 6. júlí 1897 lá Páll á Gretti á 120 faðma dýpi norður af Önundarfirði. Þann sólarhring veiddu þeir 86 hákarla en um hádegið bókar Páll þetta: „Hart frost. Allur reiðinn er svellaður". Undanfarna daga er þessa getið:

28. júní. „Létt frá ísnum."

29. júní. „Krussað vestur með ísnum.“ Þá legst hann á fimmtugu vatni norður af Sauðanesi.

1. júlí. „Létt kl. 4. Siglt frá. Lagzt á 70. Ísinn rétt fyrir neðan. Ísinn að reka vestur allt í kring“.

2. júlí. „Ísinn að reka hér í kring.“

3. júlí. „Ísinn hér rétt fyrir neðan.“

Sjöunda júlí veiddust 84 hákarlar og 8. júlí 80, 9. júlí 81 og til hádegis hinn 10. júlí 53 hákarlar. Þá var létt og haldið heim með 130 tunnur lifrar.

Þessar tilvitnanir sýna hvílíkur fróðleikur er geymdur í þessum gömlu bókum og mætti vera meira til af slíkum en er. Þeim var ekki ætlað annað hlutverk en hið réttarlega meðan á útgerð skipsins stæði. Meðferð og geymsla var svo eftir því. Þess var ekki gætt að þarna væru sögulegar heimildir fyrir seinni tíma. Það liggur við að segja megi sem svo, að fyrir vangá hafi gleymst eða farið í undandrætti að eyða þessum bókum og því sé nú hægt að rekja slóð þessa eina skips að 60 árum liðnum.

En úr því farið er að fjalla um þessar bækur ætla ég þó að bæta við tveimur sögum frá árinu 1898. Þar hef ég fyrir mér frásögn tveggja manna, sem það ár voru hásetar á Gretti með Páli Rósinkranssyni. Annar þeirra er Guðmundur Bjarnason frá Mosvöllum, sem enn er á lífi, nú í Reykjavík. Hinn er Guðmundur Kr. Guðmundsson á Tannanesi, sem nú er látinn fyrir fáum árum.

Guðmundur Bjarnason hafði sagt mér einstaka sögur frá veru sinni á Gretti með Páli. Þegar ég sá dagbækur Grettis fyrst fyrir nálega 15 árum, þótti mér bera vel í veiði að hafa þær til samanburðar. Þá innti ég líka Guðmund heitinn á Tannanesi eftir atvikum. Fannst mér, að af þessu öllu mætti fá glögga og örugga sögu. Það var 17. marz 1898 sem Páll Rósinkransson byrjaði vertíðina. Þá var talsverður ís á Flateyrarhöfn og varð að brjóta hann frá til að komast í gegn. Þegar út úr firðinum kom var hvass austanvindur, moldkafald og frost. Var legið til drifs meðan dimmast var um nóttina en „heist og siglt frá“ þegar dagaði. Var siglt austur að Djúpál og lagst þar. Gerði gott veður og aflaðist ágætlega, t. d. 128 hákarlar einn sólarhringinn. Hinn 27. marz „verður að létta frá ísnum. Þá var lagzt á Flateyrarhöfn um kvöldið kl. 9 ½ .

Klukkan 4 ½ um nóttina var „sótt lifrarskipið og farið að skipa upp.“ Kl. 9 ½ um kvöldið „búið að skipa upp lifrinni 114 tunnum.“ Daginn eftir, 29. marz, kl. 3 á nóni, var létt og siglt út. Úti var hvass og „dimmur með kafald.“ Var þá siglt frá. Undir hádegi var „komið út að ísnum á 50. Krussað vestur.“ Síðdegis er „siglt hjá Sigríði. Hún liggur við ísinn. Kl. 5 lagzt á 80 f.“ Ekki varð sú lega löng, því að þó að lagzt væri í logni var kominn hvass austanvindur kl. 9. Kafald og ákaflega mikið frost. „Kl. 9 farið að létta, búið kl. 10. Sigríður er sigld upp. Siglt upp.“

Hinn 31. er siglt upp í kafaldi, frosti og hvössum austan. Um hádegi birtir. „Höluð niður forseglin og farið að fiska. Fengum 30 þorska.“ Síðdegis er svo siglt frá og lagzt norður af Sléttanesi. Þá er hæglátt veður og farið að renna. Veiðast 8 hákarlar um kvöldið og 76 næsta sólarhring en þá er komið austan hvassviðri með frosti og kafaldi um kvöldið. Samt hafast þarna 25 hákarlar í bylnum til hádegis 2. apríl en þá er kominn stormur og „farið að létta kl. 1. Búið að létta kl. 3. Siglt upp beitivind.“ Kl. 2 um nóttina er „lagt yfir hálfa mílu undan Kópnum, Krussað austur og komið að Skagatöngum undir lágnætti.

4. apríl. „Krussað austur. Verður að hita sjó til að þýða kringum stýrið. Siglt inn á Önundarfjörð. Lagzt á Flateyrarhöfn kl. 11 ½ . Verið að brjóta klaka af skipinu utan og innan borðs til kl. 6.“ Morguninn eftir bjart veður og hæglátt en þó var verið að „gjöra við ýmislegt um borð“ fyrir hádegi. Kl. 2 ½ létt og siglt út. Þá var komið að ísnum 2 mílur út af Súgandafirði.

Miðvikudaginn fyrir skírdag, 6. apríl og fram á laugardag var verið að veiðum við tregan afla í misjöfnu veðri út af Dýrafirði. Á laugardag var siglt upp og komið í Önundarfjörð kl. 8 á páskadagsmorgun og lagzt á Flateyrarhöfn eftir hádegi. „30 faðmar úti af bakborðskeðju“. Kl. 5—6 rok. „Látið falla stjórnborðsakker. 50 faðmar úti af b.b.k. 30—40 af st.b.- keðju“. Það var ekki fyrr en á þriðja dag páska sem farið var að sækja vatn, kol og beitu. Þá var tekinn tveggja vikna kostur og síðan siglt út. Komið var að ísnum á fimmtugu út af Súgandafirði og siglt vestur með í þungavindi austan með kafaldséljum. Norður af Arnarfirði var lagzt til veiða. En strax næsta dag varð að létta frá ísnum. Þá var aftur lagzt norður af Blakknesi um hádegisbil, dregnir 6 hákarlar en „létt frá ísnum“ um kvöldið og siglt vestur. Undir morgun á föstudag var „lagzt á 120 SO t S á Látrabjarg".Þar veiddust svo 32 hákarlar það sem eftir var sólarhringsins. Á laugardaginn hvessti með kafaldsfjúki og var kominn stormur um kvöldið. Straumur var svo harður, að ekki hafðist botn þegar harðast var fallið. „Pertlínunni stikkað á enda.“

Sunnudaginn 17. apríl var stormur, kafald og frost en þó höfðust 16 hákarlar fram að nóni en upp úr því var „hætt að hafa úti línu. Ekki mögulegt að eiga við hákarl.“ En Páll var búinn að fá nóg af því síðustu vikurnar að hrekjast úr einum stað í annan. Hann ætlaði sér að „liggja af sér garðinn“ og halda veiðunum áfram þegar lægði. Hásetum Páls sumum þótti þetta tiltæki ofdirfska, einkum vegna þess, að þeir vissu ísinn nærri, enda urðu þeir varir við ísjaka á reki framhjá með kvöldinu. Grettir lá með þrírifað stórsegl og legustrenginn allan úti. Þá var það um kvöldið að þeir skipverjar sáu ísjaka mikinn stefna beint á skipið. Sá jaki var svo stór, að þeim virtist hann ná upp í mitt mastur. Sáu þeir skjótt hvers vænta mætti ef sá jaki héldi stefnu sinni og skipið biði kyrrt. Einn hásetanna, Páll Jósúason úr Skálavík, mundaði haka og bjó sig til að halda skipi og jaka í sundur með honum. Páll Rósinkransson vildi ekki bíða átekta og lét draga upp fokkuna og tókst honum þá að víkja skipi sínu til, svo að jakinn mikli skreið aftur með borðinu. Í dagbók sína hefur hann svo skrifað. „Kl. 10 sézt ísjaki fara hjá. Farið að létta.“ Skipverjum Páls þótti það ekki of snemmt að byrjað væri að létta en það var ekkert áhlaupaverk í því veðri og sjógangi, sem þá var. í dagbók skipsins er veðri svo lýst að verið hafi rokstormur austan, kafald og ákaflega mikið frost. Stóðu menn í léttingunni lengi nætur. Meðan á þessu stóð sáust af og til ísjakar á reki. Einn köggull sást beint framundan og bar að stefninu. Þá sagði Guðmundur Bjarnason: „Skyldi hann ekki fara nógu nærri þessi?“ Páll skipstjóri bað hann hugsa um sitt verk. En þegar þennan jaka bar að stefninu og undir bugspjótið, hjó skipið í báru og kvað við brestur mikill. Vissu menn ógjörla hvað brast svo hátt. Kallaði einhver háseta litlu síðar að sjór væri kominn í hásetaklefa og héldu sumir að hann óttaðist að skipið hefði meiðst til skaða. Svo var þó ekki, að neinar skemmdir væru á skrokknum á Gretti gamla. Dagbókin segir svo frá:

„í léttingunni kom ísjaki undir spruðið og á stefnið og brotnaði spruðið en hangir þó saman. Búið að létta nema 40 föðmum af pertlínunni, sem látið er drífa fyrir.“ Síðar er þess svo getið að hafi verið „beygður drekinn, sem allur var uppréttur þegar létt var.“ Það var ekki fyrr en á fimmtudag sem „brotnar spruðið.“ Þá var haldið heim á leið og daginn eftir „farið að útbúa spruð úr ár. Heistur klýfur.“ Á laugardagskvöld var svo lagzt á Flateyrarhöfn. Aflinn eftir 26 daga var þá aðeins 47 ½ tunna.

Að kvöldi dags 10. ágúst 1898 sigldi Grettir út Önundarfjörð. Gekk á ýmsu með veður næstu daga en þó var legið á hákarli út af Hornströndum og Húnaflóa. Laugardaginn 20. ágúst var lagzt á níræðu og „Hornbjarg í V t S.“ Þar veiddust 38 hákarlar á sunnudaginn og 13 aðfaranótt mánudags. Þá er „kominn þungavindur austan“ en samt veiðast 6 hákarlar framan af deginum. „Kl. 11 springur forhlauparinn, dreginn inn pertlínan. Heist tvírifað stórsegl, stormklýfur og fokka og siglt í vestur.“ Veðri er svo lýst að um miðjan dag hafi verið þokuloft og regn, síðan stormur og var þá stórseglið þrírifað en með kvöldinu gerði rokstorm og gekk í norðaustur og fylgdi því veðri kafaldsbleyta. Helgi Andrésson skipstjóri lá nærri Gretti á Sigríði þenan dag og sigldi upp um líkt leyti og þeir Grettismenn. Sigldi hann viðstöðulaust vestur fyrir Rit og inn í Ísafjarðardjúp. Hann á að hafa sagt þegar Grettir setti upp og sigldi af stað: „Hvað skal nú Páll ætla?“ í dagbók Grettis þetta kvöld segir svo: „Kl. 9 peilast Kögurinn S t O ½ míla frá landi. Hann sást ekki fyrr.“ Þegar ég sagði Guðmundi á Tannanesi frá þessari bókun sagði hann: „Það var nú enginn að peila þá. Það var nú ekki lengra upp í fjöruna en þarna að móhlaðanum.“ Mér virtist fjarlægðin að móhlaðanum vera innan við 100 metra. Það mun og vera rétt að fjarlægðin frá Iandi hafi verið ákveðin af sjónhendingu þegar Kögurinn birtist og hvítur brimskaflinn reis í rökkrinu fram undan skipinu. Páll var sjálfur undir stýri og lagði þegar yfir enda segir dagbók hans nú: „Siglt í NV. Kl. 10 lagt til drifs hérumbil 1 ½ mílu út af Straumnesinu. Kl. 11 ½ kom brotbára sem kantraði skipinu, jullan fór út og pertlína og forhlaupari og margt fleira og segl sem voru í lestinni skemmdust af grút, svo þau munu vera ónýt.“ Guðmundur Bjarnason var í rekkju sinni þegar skipið fékk þetta áfall. Vaknaði hann við þegar skipið kastaðist til og sjórinn fossaði niður. Kom honum þá fyrst í hug hvort þeir myndu vera komnir upp í fjöru og snaraðist upp á þiljur. Þar var þá óglæsilegt um að lítast. Skipið lá á hlið með lunningu í kafi, en skipsbáturinn fullur af sjó rambaði á lunningunni. Guðmundur á Tannanesi sagði mér svo frá að nafni sinn hefði stungið sér til sunds niður í lúkarinn hálffullan af sjó og kafað þar eftir kokksöxinni, komið upp með hana og höggvið julluna frá þeim hið skjótasta. Sjálfur vildi Guðmundur Bjarnason ekki heyra að hann hefði þurft að grípa til sunds eða kafa en hitt kannaðist hann við, að hann hefði sótt öxina og losað bátinn. Hitt er ekki ólíklegt að þeim félögum hans sumum hafi hrosið hugur við að sjá hann hverfa niður í myrkrið í hálffullan klefann. Þess má geta hér, að þegar þetta var, hafði Guðmundur Bjarnason lært sund í Reykjanesi hjá Ásgeiri Ásgeirssyni frá Arngerðareyri, sem síðan var lengi prestur í Hvammi í Dölum. Sagðist Guðmundur hafa orðið óragari við sjó og vatn eftir veru sína þar. Man ég, að hann tók einhverntíma til orða á þessa leið: „Ég var um tíma ekki mikið sjóhræddur“. Þá lét hann líka orð falla á þá leið, að horfur yrðu varla tvísýnni en í Straumnesröst á Gretti í þetta sinn. Þegar Grettir losnaði við skipsbátinn réttist hann við. En framhald dagbókarinnar eftir að getið er áfallsins er svo: „Pumpað var í klukkutíma þar til pumpan var lens. Það allra fyrsta sem hægt var, var lagt yfir með fokkunni og svo gjört við í lestinni sem aflaga fór og svo heist rifuð stagfokka og stormklýfur og siglt í V t N til kl. 6 ½ . Til kl. 7 ½ siglt í suður. Kl. 7 ½ siglt í suður. Kl. 7 ½ sést Sléttanes í SO hér um bil ½ míla undan landi. Siglt inn Arnarfjörð.“

Þar er nú skemmst frá að segja að ferðinni var ekki létt fyrr en lagzt var á Bíldudalsvogi. Var fenginn skipsbátur að láni og maður keyptur til að fara vestur á Patreksfjörð með bréf til sýslumanns, þar sem hann var beðinn að skipa menn til að meta skemmdir á skipinu. Sendimaður kom um hæl með bréf frá sýslumanni, þar sem hann skipaði matsmennina, Þorkel Magnússon, skipstjóra og Kristján smið Kristjánsson. Þeir virtu skemmdir og skaða á skipinu 2100 krónur.

Hér verður nú staðar numið. Þessi brot sem hér er gripið í, sanna það að minni hyggju, að gamlar bækur eins og þessar siglingabækur, eru örugg og margfróð heimildarrit í látleysi sínu og ísköldum búning. Þær fylla þá mynd sem við eigum fyrir af hetjum skútualdarinnar, mönnum þeim, sem hrundu einna örast fram á leið efnahagsþróun þjóðarinnar, því að vafasamt er að nokkurntíma hafi þar munað örar og meira hlutfallslega en á skútuöldinni. Það voru mennirnir, sem stóðu skýlislausir við stýri, hjuggu klakann af skipi sínu, „láu af sér garðinn“ og strituðu lengi nætur við að létta, sem nytjuðu Íslandsmið og fluttu björg í bú. Okkur er skylt að varðveita sem gleggsta og sannasta mynd af þessum þætti íslenzkrar atvinnusögu. Allar þær heimildir, sem stuðla að því að svo geti orðið, hljóta að vera okkur kærar.

Fiskverkunarvjel Ásgeirsverslunar

Wed, 24 Jun 2026 11:51:44 GMT

Ásgeir G. Ásgeirsson kaupmaður var mjög stórhuga og framfarasinnaður maður

Ásgeir G. Ásgeirsson kaupmaður var mjög stórhuga og framfarasinnaður maður. Undir hans stjórn varð Ásgeirsverslun að því mikla stórveldi sem raun varð á. Hann var brautryðjandi á mörgum sviðum, hann keypti fyrsta gufuskipið sem Íslendingar eignuðust, Ásgeir litla, og nokkrum árum síðar, eða 1894 kaupir hann fyrsta gufuknúna millilandaskipið sem Íslendingar eignast, 900 brl. skip og nefndi hann það Á.Ásgeirsson eftir föður sínum, en jafnan gekk það undir nafninu Ásgeir stóri. Upphaflega stóð til að hann stofnaði gufuskipafélag til millilandasiglinga ásamt fleiri aðilum, en þeir gengu úr skaftinu þannig að hann keypti skipið einn. Skipið notaði hann m.a. til að sigla með afurðir Ásgeirsverslunar til útlanda og kol og salt o.fl. til Íslands. Árið 1892 lætur Ásgeir smíða í Danmörku,vél til vöskunar á fiski, mjög líklega þá fyrstu hérlendis. Smiðurinn var skipstjórinn á Ásgeiri litla, og segir svo orðrétt í blaðinu Ísafold 26 júlí, 1893.:

Fiskverkunarvjel

„Ásgeir kaupm. Ásgeirsson á Ísafirði hefir í vetur látið búa til í Khöfn þvottavjel fyrir fisk, er hann notar þar á Ísafirði. Vjelin gengur af gufuafli, þvær 60 fiska á minútunni og gerir það allt eins vel og jafnar en hægt er með handafli, að dómi bæði kaupmanna og sjómanna, er skoðað hafa. Við vjelina þarf aðeins 2 menn, til þess að leggja fiskinn í hana og taka við honum aptur þvegnum, auk hins þriðja, er stýrir vjelinni og gætir hennar. Vjel þessa hefir smíðað vjelstjórinn á gufubátnum Ásgeiri Litla, með öðrum ungum smið, og ætla þeir að fá einkaleyfi fyrir þeirri hugvitssmíð, er koma mun að beztu notum þeim sem mikinn sjávarútveg hafa“.

Vélin var sett upp í „vöskunarhúsinu“ í Neðstakaupstað, og var notuð talsvert mikið, eða allt fram til aldamóta. Vélin var með mörgum burstavölsum með stöðugum straumi af sjó í gegn, fór síðan fiskurinn á færiband og þaðan á vagn sem var á teinum. Um aldamótin var þó hætt að nota vélina því hún þótti ekki ná að hreinsa nægilega vel undan uggunum á fiskinum. (Jón Grímsson, „Ísafjörður fyrir 60 árum“, Ársrit Sögufélags Ísfirðinga , 1 árgangur, 1956, bls. 9-39)

Því miður eru ekki til neinar myndir af þessari örugglega fyrstu fiskvinnsluvél Ísfirðinga.

Koppsetningarstokkur

Wed, 24 Jun 2026 11:49:07 GMT

Fyrir blóðtöku

Þetta áhald barst á Byggðasafnið í kringum árið 2010. Það hafði orðið innlyksa hjá sýslumannsembættinu á Ísafirði og hirðusamir menn tóku það til handagagns og afhentu það Byggðasafninu. Þetta áhald sem nefnist „koppsetningarstokkur“var mikið notað á fyrri tíð til „lækninga“ ýmis konar. Það samanstendur af 7 glösum eða koppum, lampa og bíld. Um þetta allt saman er vandaður kassi sem rúmar svo allar græjurnar. Lækningin fór þannig fram að koppsetjarinn hitaði glösin með lampanum þannig að þau fylltust af heitu lofti, svo voru þau sett á þá staði á líkamanum þar sem hinn sjúki kenndi sér meins. Var trú manna að glösin drægju út marið blóð djúpt innan úr holdinu sem væri orsök veikindanna. Þegar húðin var svo orðin blá og bólgin undir glasinu var oft skorið í hana með bíldnum til að hleypa blóðinu út.

Þetta tæki sem hér er, er líklega framleitt um 1860-1880. Ekki voru menn þó alltaf með svona góðar græjur við sínar lækningar, sumir blóðtökumenn notuðust bara við bíldinn (blóðtökuáhald) og tóku mönnum blóð, sagt var að blóðtökustaðirnir væru 53 og var mönnum oft tekið blóð á mörgum stöðum í einu, allt upp í 23 stöðum. (Heimild:blodbankinn.is) Fyrir kom að menn hittu á slagæð og og þurftu þá blóðtökumennirnir stundum aðeins að bregða sér frá og sáust svo ekki meir og sjúklingnum blæddi bara út..

Dokkan

Wed, 24 Jun 2026 11:43:17 GMT

Hér á Ísafirði var byggt mikið mannvirki árið 1857

Hér á Ísafirði var byggt mikið mannvirki árið 1857. Þetta mannvirki er nú með öllu horfið sjónum okkar, lenti undir uppfyllingu og á því voru byggð hús. Þetta mannvirki er Dokkan, skipakví sem var við Sundin. Það voru eigendur hákarlaskipa á Ísafirði sem réðust í þessa framkvæmd, til að geta geymt skip sín við góðar aðstæður, og þeirra á meðal var Ásgeir Ásgeirsson kaupmaður. Dokkan var töluvert mannvirki, hún var með tvöföldum tréveggjum og á milli þeirra var fyllt upp með grjóti og möl. Mót suðri var op á kvínni sem lokað var með trjám sem felld voru í nætur. Þarna gátu legið 6-7 skip, hlið við hlið, 10-11 lestir hvert skip. Stærðin var um 2000 ferálnir (um 7-800 fermetrar). Síðar eignaðist Ásgeirverslun Dokkuna og notaði hana þá fyrir skip sín.

Merkjabyssan frá Uppsalaeyri

Wed, 24 Jun 2026 11:40:35 GMT

Þessi litla fallbyssa, eða merkjabyssa, kom á Byggðasafnið árið 1960.

Þessi litla fallbyssa, eða merkjabyssa, kom á Byggðasafnið árið 1960. Hún kemur frá Uppsölum í Seyðisfirði, og hefur væntanlega verið notuð þar í hvalstöð Hins Íslenska hvalveiðifélags , sem var rekið af þeim félögum Ásgeiri Ásgeirssyni og hvalveiðimanninum Johan Stigsrud, hinum norska, auk fleiri erlendra aðila. Það var fyrir tíma talstöðva, labbrabbtækja, og GSM síma og því var nauðsynlegt að geta á einhvern hátt sent merki milli þeirra sem í landi voru og þeirra sem voru á hvalbátunum. Væntanlega hefur einungis verið skotið púðurskotum úr þessu fallstykki.

Halaveðrið 1925

Wed, 24 Jun 2026 11:01:32 GMT

Þrjú skip farast

Þann 7. febrúar 2015 voru liðin 90 ár frá því að Halaveðrið alræmda skall á, eitt versta og mannskæðasta óveður sem gengið hefur yfir landið í manna minnum.Verst var veðrið á Halamiðum úti fyrir Vestfjörðum og hefur jafnan verið talað um Halaveðrið æ síðan. Þrjú skip fórust í þessu óveðri, togararnir Leifur heppni frá Reykjavík og Fieldmarshal Robertson, gerður út af Hellyersbræðrum frá Hafnarfirði, fórust á Halamiðum og mótorbáturinn Sólveig, sem reri frá Sandgerði strandaði á Stafnesskerjum og fórst þar með allri áhöfn. Með þessum 3 skipum fórust alls 68 manns.

Aðfaranótt 8 febrúar árið 1925 skall á fárviðri og stórhríð úr norðaustri, með mikilli ísingu, og náði veðrið þvert yfir landið vestanvert. Á Halamiðum voru þá margir togarar að veiðum. Togarinn Egill Skallagrímsson var mjög hætt kominn, hann fékk á sig brotsjó og lagðist á hliðina. Í næstum tvo sólarhringa var unnið að þvi að reyna að rétta skipið við, en bæði kol og salt höfðu kastast út i aðra hliðina þegar brotsjórinn skall á skipinu þannig að skipið rétti sig ekki aftur. Þegar búið var að moka nokkru magni til komu fleiri brotsjóir og lögðu skipið aftur á sömu hlið. Í 36 klst. var unnið að því að rétta skipið, auk þess sem stöðugt varð að dæla sjó úr skipinu, þar sem sjór rann inn um brúargluggana og jafnvel inn um skorstein skipsins, svo mikil var slagsíðan. Á öðrum og þriðja degi tóku togararir að tínast í höfn, klakabrynjaðir, allir meira og minna laskaðir, margir höfðiu misst lífbáta, og loftnetsstangir þannig að þeir gátu ekkert gert vart við sig. Margir voru þeir mjög hætt komnir í óveðrinu. Ekkert spurðist til tveggja togara, Leifs Heppna og Fieldmarshal Roberts, og engin neyðarskeyti heyrðust frá þeim. Lengi héldu menn í vonina um að þeir hefðu komist í var, en þær vonir dvínuðu fljótt. Þann 14 febrúar lögðu 15 togarar og varðskipið Fylla af stað til leitar frá Reykjavík, og gerð var umfangsmikil leit að togurunum næstu daga. Leitað var á 60 þúsund fermílna svæði út af Vestfjörðum og suður fyrir Reykjanes, en án árangurs og voru áhöfn.

Lengi höfðu menn haldið að togurunum, þessum stóru skipum, væri engin hætta búin og þau hreinlega gætu ekki sokkið úti á rúmsjó, þessi skip gætu þolað hvaða veður sem var, en þessi atburður breytti skoðun manna á því. Upp frá þessu varð algengara að ef veður var slæmt þá leituðu togararnir frekar vars en að vera berskjaldaðir úti á rúmsjó.

Minningarathöfn um sjómennina 68 sem fórust, var haldin í Reykjavík þann 10 mars 1925. Dagblað sem gefiið var út í Reykjavík þá, var helgað minningarathöfninni þann daginn. Þar sagði m.a:

„ Öll vinna og öll umferð á sjó og landi á að stöðvast kl. 2 stundvíslega og fullkomin kyrð að haldast í 5 minútur. Sérhver maður á að staðnæmast þar sem hann er þá, og allar samræður eiga að falla niður bæði úti og inni um allan bæ. Sérstaklega má ekki heyrast véla og vagnaskrölt, eða hljóðfærasláttur af neinu tagi. Hver minsti hávaði sem er, trullar þá samstilling sem hugir manna eiga að ná á þessari alvörustund. Minningarguðsþjónustur verða síðan haldnar bæði í Dómkirkjunni og Fríkirkjunni kl. 3 og verður reynt, eftir mætti, að sjá svo um, að ástvinir hinna látnu komist þar að á undan öðrum. Í Dómkirkjunni talar sira Bjarni Jónsson og í Fríkirkjunni síra Árni Sigurðsson. Að sjálfsögðu eiga allar skemtanir, hverju nafni sem nefnast, að falla niður í dag og ennfremur ætti öll veitingahús að vera lokuð og aðrir samkomustaðir. Á Alþingi verða engir fundir í dag, en forseti sameinaðs þings og formenn sjávarútvegsnefnda beggja deilda taka þátt í sorgarathöfninni í Dómkirkjunni.“

http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4968064

Harmonika nr 200 afhent árið 2013

Wed, 24 Jun 2026 10:53:51 GMT

Veitingar og tónlist í boðinu

Föstudaginn 8. ágúst 2013 var harmonika nr. 200 afhent Harmonikusafni Ásgeirs S. Sigurðssonar formlega með viðhöfn í Turnhúsinu.
Ásgeir S. Sigurðsson og Messíana Marsellíusdóttir afhentu Byggðasafni Vestfjarða harmonikusafn sitt til varðveislu árið 2008. Á þeim tímapunkti voru hljóðfærin um 140 og hefur safnið vaxið jafnt og þétt síðan. Auk fjölda hljóðfæranna eru mörg þeirra einstök sem gerir safnið eitt af merkilegri söfnum landsins og jafnvel víðar.
Allir velunnarar safnsins eru velkomnir til þessa fagnaðar og þiggja veitingar og hlýða á hljómfagra harmonikutónlist Villa Valla og jafnvel fleiri.

Skilma

Wed, 24 Jun 2026 10:47:26 GMT

Áhald fyrir landnótaveiðar á síld

Áhald það sem er á myndinni nefnist skilma , tréfiskur með blýi á endanum og var notuð við landnótaveiðar á síld. Þá gengu síldartorfurnar oft mjög nálægt landi. Nótin var þá fest í annan endann í landi og farið með hinn endann á bát og kastað fyrir torfuna og tekinn bugur um síldartorfuna og farið í land með djúpendann. Þá var síldin komin í svokallaðan "lás", blýteinninn í nótinni lá við botninn og korkteinninn á yfirborðinu og komst því síldin ekki út. Skilman gegndi því hlutverki tálbeitu til að halda síldinni inni í nótinni meðan verið var að draga hana að landi, var henni þá kastað fyrir síldina og síðan dregin að landi, og elti þá síldin skilmuna. Í lásnum var síldin oft geymd í marga daga og var tekið úr lásnum smátt og smátt með svokallaðri "úrkastnót". Smásíldin var aðallega notuð í beitu.

Norsk harmonika 2013

Tue, 23 Jun 2026 12:48:52 GMT

Hnappaharmonika með norsku gripi

Um verslunarmannahelgina 2013 var haldin harmonikuhátíðin "Nú er lag" á Varmalandi í Borgarfirði. Það var Félag harmonikuunnenda í Reykjavík sem hafði veg og vanda af hátíðinni að þessu sinni og var fjölbreytt dagskrá í boði. Hátíðin stóð yfir frá föstudegi til sunnudags og var mikið um að vera, tónleikar, sýningar og dansleikir. Aðsóknin á hátíðina er alltaf að aukast ár frá ári. Meðal gesta á hátíðinni voru Egil Öknes frá Noregi, og fyrir hönd Brönnöysund Trekkspillklubb færði hann Harmonikusafni Ásgeirs S.Sigurðssonar gamla hnappaharmoniku með norsku gripi. Harmonikan er í góðu ásigkomulagi og vel spilhæf. Ásgeir S. Sigurðsson var á staðnum og veitti harmonikunni viðtöku.

Kjörgripur frá Ásmundarstöðum bætist í harmonikusafnið 2013

Tue, 23 Jun 2026 12:46:39 GMT

190 harmonikur í safninu

Í ágúst 2013 bættist mikill kjörgripur við safnkost Harmonikusafns Ásgeirs S.Sigurðssonar. Það voru hjónin Sigurður Mar Óskarsson og Guðný Hólmgeirsdóttir sem komu færandi hendi og færðu safninu sjálfspilandi konsertínu. Þetta hljóðfæri er líklega frá því um 1920 og er þannig uppbyggt að í því er pappírsrúlla með götum sem hefur að geyma lagið sem spila á, en svo þarf að draga hana sundur og saman til að trekkja spilverkið eins og venjulega konsertínu til að lagið spilist. Nokrar aukarúllur fylgdu hljóðfærinu sem er í góðu lagi. Hljóðfærið kemur frá Ásmundarstöðum á Melrakkasléttu, heimaslóðum Sigurðar. Talið er líklegt að hljóðfærið hafi komið með erlendum sjómönnum.

Hér má sjá spilað á samskonar hljóðfæri http://www.youtube.com/watch?v=CJUrUIZm2rM

Harmonikusafnið er í stöðugum vexti og telur nú rúmlega 190 harmonikur, og Ásgeir er hvergi nærri hættur að safna. Í sumar kom til hans kona frá Kaliforníu og eftir að hafa skoðað safnið sagðist hún vilja ánafna safninu harmoniku mannsins síns og lofaði að senda Ásgeiri hana í haust.

Verðlaunagripur fyrir flatningu

Tue, 23 Jun 2026 12:43:57 GMT

Fánastöng úr látúni

15-30 desember árið 1923 fór fram kappmót í flatningu á Ísafirði. Þessi kappmót fóru fram reglulega, en að þessu sinni bar sigur úr býtum Baldvin Sigurðsson. Verðlaunagripurinn var fánastöng úr látúni, mikill kostagripur, smíðuð af Helga Jóhannesi Sigurgeirssyni gullsmið hér á Ísafirði og var hún metin á 300 kr á þeim tíma. Í ágúst 2013 afhentu systurnar Erla, Guðrún og Þuríður Magnúsdætur, barnabörn Baldvins safninu þessa fánastöng og mun hún sóma sér vel þar innan um aðra gripi. Baldvin Sigurðsson fórst með Gissuri hvíta í október árið 1929.

Hermóður sjósettur 2.8. 2013

Tue, 23 Jun 2026 12:41:22 GMT

Hermóður var smíðaður af Fali Jakobssyni og sonum

Í morgun 2.8. 2013 var Hermóður ÍS 482 sjósettur. Hermóður var smíðaður af Fali Jakobssyni í Bolungarvík og sonum hans Jakobi og Sigmundi árið 1928. Með milligöngu Einars Guðfinnssonar keypti Hermann Hermannsson á Svalbarði í Ögurvík bátinn árið 1930. Hermann gerði hann út þaðan til ársins 1945 og eftir það frá Ísafirði til 1956. Það ár seldi hann bátinn Gunnari og Magnúsi Jóhannessonum á Skarði í Skötufirði. Undanfarin ár hefur Hermóður verið í eigu bræðranna frá Svalbarði í Ögurvík , og á síðastliðnu ári afhentu þeir bræður Byggðasafni Vestfjarða bátinn. Í vor var Hermóður saumaður upp af Magnúsi Alfreðssyni trésmið á Ísafirði.

Saltfiskveisla 2013

Tue, 23 Jun 2026 12:35:59 GMT

Tjöruhúsið matreiðir í Turnhúsinu

Nú líður að Saltfiskveislu Byggðasafns Vestfjarða þann 20. júlí. 2013. Veislan verður í Turnhúsinu eins og á síðasta ári. Rýmra er um gestina og allir sitja undir sama þaki og gæða sér á hinum ýmsu saltfiskréttum sem Magnús Hauksson og starfsfólk hans í Tjöruhúsinu matreiða.

Að venju hljóma ljúfir tónar undir borðhaldinu. Að þessu sinni er það Bacalaoband Valda Mósa sem spilar, bæði við borðhaldið og fyrir dansi á eftir. Bandið skipa Valdimar Olgeirsson á bassa, Kristinn Gauti Einarsson á trommur, Tómas Jónsson á píanó og Birgir Olgeirsson með gítar og söng. Veislan hefst klukkan sjö þegar húsið opnar og stendur yfir fram eftir kvöldi. Miðaverði er stillt í hóf og er aðeins kr. 6.500,.

„Við munum leika dægurlög og fleira skemmtilegt frá hinum ýmsu heimshornum. Ég hef bæði unnið á Byggðasafni Vestfjarða sem almennur starfsmaður og einnig sem gestur í salfiskveislum liðinna ára svo nú verð ég í mínu þriðja hlutverki þarna“, segir Valdimar Olgeirsson. Sami hljómsveitarkjarni hefur fylgt veislunni í tíu ár, það er hin fábæra Saltfisksveit Villa Valla sem fær frí að þessu sinni.

Saltfiskveislan hefur verið haldin frá 2002 og því er hún í ellefta skipti í ár. Árið 2002 voru liðin 150 ár frá því Ásgeirsverslun var stofnuð á Ísafirði en höfuðstöðvar hennar voru lengst af í Neðstakaupstað. Verslunin var á sínum tíma umsvifamesti útflytjandi saltfisks frá Íslandi og því við hæfi að heiðra minningu fyrirtækisins á þennan hátt.

Miðapantanir í síma, 4563299 eða 8963291

Fágæt vatnskanna úr postulíni 2013

Tue, 23 Jun 2026 12:34:03 GMT

Vatnskanna með mynd af Gramversluninni

Safninu áskotnaðist árið 2013 fágæt vatnskanna úr postulíni frá ofanverðri 19. öld. Hún er með gyllingu og skreytt handlitaðri teikningu af Gramversluninni á Þingeyri.

Kannan er frá Carl Tielsch verksmiðjunni í Þýskalandi. Hún er um 25 cm á hæð og mesta þvermál um 17 cm. Á botni könnunnar er merki verksmiðjunnar, nokkuð dauft, en vel má greina örn og upphafsstafina C og T undir erninum. Líklegt er að kannan sé framleidd á tímabilinu 1870-1900. Kannan er algjörlega heil, hvergi sprungin, kvarnað úr henni eða gallar á glerungi. Lok fylgir og á handfangi er myndarlegt ljón. Kannan er skreytt með gylltu munstri og í borða undir handlitaðri húsateiknigunni stendur Dyrefjord öðru megin og Iceland hinu megin. Gyllingin hefur látið á sjá en er samt býsna greinileg.Fremst á könnunni er handlituð mynd af Gramversluninni á Þingeyri, Dýrafirði. Friðrik Wendel var verslunarstjóri á staðnum á árunum 1870-1900. Hann var þýskur og kann að hafa látið gera könnuna. Bróðir hans, Hermann Wendel, var ljósmyndari og var um tíma á Þingeyri. Ekki er ólíklegt að hann hafi tekið mynd af húsunum og ljósmyndin notuð sem fyrirmynd handa teiknaranum.

Safnadagurinn og sýningar 2012

Tue, 23 Jun 2026 12:31:46 GMT

Frítt inn á safnið og ratleikur fyrir börn

Á sunnudaginn þann 8 júlí 2012 n.k. er íslenski safnadagurinn. Í tilefni dagsins er frítt inn á safnið. Boðið verður upp á léttan ratleik um safnið fyrir yngstu kynslóðina og þau geta valið uppáhaldssafngripinn sinn. Töluverð breyting hefur verið gerð á sýningunni sem verið hefur undanfarin ár og er nú sýningin Stefnumót tveggja tíma allsráðandi á jarðhæð safnsins, þar sem gerð er grein fyrir þróun útgerðar frá þilskipum til skuttogara. Á annari hæð Turnhússins er Harmonikusafn Ásgeirs S. Sigurðssonar til húsa og hefur það aukið töluvert umsvif sín þar og fleiri nikkur eru nú til sýnis en áður. Vel gæti skeð að góðir gestir grípi í harmonikuna og fylli Turnhúsið töfratónum. Á loftinu er svo sýningin Betri er bjallan bitin en hvönnin slitin, þar sem greint er frá ýmis konar strandhlunnindum og nytjum þeirra áður fyrr.

Sumaropnun og ný sýning 2012

Tue, 23 Jun 2026 12:30:07 GMT

Nú er sumaropnunartími 2012 hafinn og ný sýning opin

Nú er sumaropnunartími 2012 byrjaður hérna hjá okkur á Byggðasafni Vestfjarða. Safnið er opið alla daga frá 9-18 fram í miðjan september. Það er búið að leggja út saltfiskinn, planta sumarblómum og verið er að botnmála bátana. Allir eru komnir í sumarskap í niðri í Neðstakaupstað og hlakkar okkur til að sjá sem flesta í sumar.

Ný sýning er opnuð í Turnhúsinu og nefnist hún "Stefnumót tveggja tíma", sýningin leitast við að sýna fram á þróun í sjávarútvegi á seinustu 120 árum, úr þilskipum yfir í togaraútgerð. Sýningin er skreytt mörgum fallegum ljósmyndum frá svæðinu og einnig er sýndkvikmynd sem leitast við að segja frá þessum vendipunkti í Íslandssögunni, með tilkomu togaraútgerðarinnar.

Saltfiskveisla 2012

Tue, 23 Jun 2026 12:27:42 GMT

Árið 2012 voru 10 ár frá því að fyrsta saltfiskveislan var haldin. Blásið var til fyrstu veislunnar árið 2002 í tilefni af því að 150 ár voru liðin frá stofnun Ásgeirsverslunar.

Árið 2012 voru 10 ár frá því að fyrsta saltfiskveislan var haldin. Blásið var til fyrstu veislunnar árið 2002 í tilefni af því að 150 ár voru liðin frá stofnun Ásgeirsverslunar. Verslunin átti höfuðstöðvar sínar lengst af í Neðstakaupstað á athafnareit safnsins og var á sínum tíma umsvifamesti útflytjandi saltfisks frá Íslandi, af þessu tilefni þótti því við hæfi að heiðra minningu fyrirtækisins með góðri veislu.

Boðið var upp á hlaðborð saltfiskrétta, sem flestir voru ættaðir frá helstu markaðslöndum Ásgeirsverslunar í Suður Evrópu. Hráefnið í réttina var sólþurrkaður saltfiskur sem breiddur hafði verið út og þurrkaður á fiskreit safnsins framan við Turnhúsið. Leitað var til valinkunnra saltfiskunnenda og þeir fengnir til að koma með sinn uppáhalds- eða áhugaverðasta rétt. Safnmenn lögðu sitt af mörkunum í matargerðinni og báru á borð rammíslenska soðningu með þverskornum bitum og vestfirsku mörfloti. Húsfyllir var þetta kvöld og gott betur og þurfti að stækka húsplássið með því að tjalda stóru samkomutjaldi framan við Tjöruhúsið.

Saltfisksveit Villa Valla og söngkonan Jóhanna V. Þórhallsdóttir hefur frá upphafi yljað gestum með viðeigandi tónlist. Saltfisksveitina skipa héraðsmúsíkkantinn Vilberg Vilbergsson sem þenur belg nikkunnar og kallast á við söng Jóhönnu V. Þórhallsdóttur, sem er á heimavelli og sjarmerar gesti með nærveru sinni. Hrynsveitina skipa Páll Torfi Önundarson á gítar og Tómas R. Einarsson sem leikur á kontrabassa og slagverk allskonar og trommur ber svo Matthías MD Hemstock.

Gunnar Sigurðsson ÍS 13

Tue, 23 Jun 2026 12:20:50 GMT

Haustið 2010 eignaðist Byggðasafn Vestfjarða vélbátinn Magnús KE 46, áður Gunnar Sigurðsson ÍS 13.

Haustið 2010 eignaðist Byggðasafn Vestfjarða vélbátinn Magnús KE 46, áður Gunnar Sigurðsson ÍS 13. Það voru þeir Erling Brim Ingimundarson og Þórarinn Ingi Ingason sem gáfu bátinn til Byggðasafnsins. Báturinn er Bátalónsbátur, smíðaður árið 1974 úr furu og eik, og er 13 brl. Hann er jafnframt fyrsti bátur þessarar gerðar sem smíðaður var með álhúsi samkvæmt ósk kaupanda. Það var Rafn Oddson skipstjóri á Ísafirði sem lét smíða bátinn fyrirsig og stundaði hann á honum rækjuveiðar í Ísafjarðardjúpi um árabil eða allt til ársins 1998. Þá urðu eigendaskipti á bátnum og hefur hann borið ýmis nöfn síðan, s.s. Víkingur SH 86, Máni GK 557, Kofri ÍS 41 og síðast, Magnús KE 46, og var hann þá í Njarðvík.

Landhelgisgæslan flutti bátinn vestur í fyrrahaust og í vetur og sumar hafa staðið yfir miklar endurbætur á bátnum. Það var Magnús Alfreðsson sem hafði veg og vanda af því sem að smíðunum sneri, Vélsmiðjan Þrymur sá um vél, Póllinn um rafmagn og Vélsmiðja Ísafjarðar um að sjóða ballest á kjöl. Skipt var um saum í bátnum, vél tekin upp ásamt fleiru, og báturinn útbúinn í það að sigla með ferðamenn í stuttar veiðiferðir þar sem fiskað er upp á gamla mátann, þ.e. með handrúllum, og upplifa stemninguna sem því fylgir. Mun báturinn taka 8 farþega, auk 2 manna áhafnar.

Eftir að allt var tilbúið var haldin stutt athöfn þar sem Sigþrúður Gunnarsdóttir eiginkona Rafns Oddsonar endurskírði bátinn, og Sr.Fjölnir Ásbjörnsson blessaði hann. Farið var í nokkrar prufuferðir undir stjórn þeirra Þorsteins Jónínusonar og Jóns Þórs Þorleifssonar sem tóku að sér að prufukeyra útgerðina í sumar og næsta vor verður farið í þetta af fullum krafti.

Byggðasafnið 70 ára

Tue, 23 Jun 2026 12:15:55 GMT

Byggðasafnið 70 ára

Þann 4. júlí 2011 voru liðin 70 ár frá því að Byggðasafn Vestfjarða var stofnað að frumkvæði Bárðar G. Tómassonar. Í tilefni þess var efnt til útihátíðar í Neðstakaupstað laugardaginn 2 júlí. Þar var ýmislegt um að vera, soðin var rækja fyrir gesti og gangandi og pillaði hver ofan í sig. Gestir gátu smakkað á hákarli, Saltfisksveitin tók nokkur lög, og börnin léku sér í parís. Um 100 manns lögðu leið sína í Neðsta og frítt var inn á safnið í tilefni dagsins.

Um kvöldið var svo saltfiskveislan í Tjöruhúsinu, og þar voru töfraðir fram réttir af Tjöruhúsvertum af mikilli list, og var maturinn lofaður í hástert af gestum. Hráefnið var sólþurrkaður saltfiskur auk hefðbundins saltfisks frá HG. Saltfisksveit Villa Valla lék fyrir dansi þrátt fyrir að Villi Valli væri fjarri góðu gamni, en í hans stað kom Þórir Baldursson sem lék á hljómborð. Mikið stuð var á gestum og veðurguðirnir voru veislugestum hliðhollir, þurrt var og hlýtt í veðri.

Aðventan í Neðsta

Tue, 10 Mar 2026 13:43:57 GMT

Nú líður óðum að jólaopnun á Byggðasafni Vestfjarða en forskot var tekið á sæluna þann 22. nóvember þegar safnvörðurinn okkar hún Alma opnaði Vélsmiðju Guðmundar J. Sigurðssonar á Þingeyri. Þar var boðið upp á heita og kalda drykki og smákökur, ásamt því að úrval úr jólabúðinni var til sölu og vel var tekið í viðburðinn af heimafólki.

Sagt verður frá óhugnanlegum sögum og þjóðtrú um Grýlu og hennar hyski. Sumt af því hentar varla mjög ungum börnum eða viðkvæmum sálum en öll sem þora eru hjartanlega velkomin!

Skólahópar eru velkomnir á aðventunni eins og alltaf og kennarar eru beðnir um að panta fyrir hópana á byggdasafn@isafjordur.is

Námskeið í Neðsta, varðveisla eldri húsa

Tue, 10 Mar 2026 13:42:25 GMT

Í tilefni þess að Faktorshúsið í Neðstakaupstað varð 260 ára á síðasta ári mun Byggðasafnið, í samstarfi við Iðuna, standa fyrir námskeiði um varðveislu eldri húsa. Námskeiðið verður haldið í Neðstakaupstað dagana 27. og 28. febrúar og er ætlað fyrir fag- og áhugafólk um viðgerðir og viðhald eldri húsa.

Markmið námskeiðsins er að veita þátttakendum innsýn í helstu þætti er varða endurbætur og varðveislu eldri húsa en á námskeiðinu verður til dæmis fjallað um lög og reglugerðir er varða viðgerðir og viðhald á vernduðum húsum, helstu tímabil og einkenni íslenskrar byggingarsögu, framkvæmd viðhaldsverkefna og byggingatæknilegar áskoranir varðandi viðgerðir og viðhald húsa.

Að námskeiði loknu ætti nemandi þekkja helstu laga- og reglugerðarákvæði, kunna skil á einkennum gamalla íslenskra húsa ásamt því að vita hvernig standa skal að framkvæmdum við gömul hús.

Það eru þær Alma Sigurðardóttir, sérfræðingur í varðveislu gamalla bygginga og Snædís Traustadóttir húsasmíðameistari sem sjá um kennsluna.

Skráning er hér: https://www.idan.is/namskeid/1135/vardveisla-eldri-husa/